والــــس
صفحهی اول
|
تماس
|
RSS
■
دربارهی ما
■
یادداشت
■
داستان
■
شعر
■
اندیشه
■
نقد و پژوهش ادبی
■
کتابخانه
■
ویژهنامهها
■
خبر و گزارش
■
جایزه ادبی والس
■
آلبوم تصاوير
■
پیوندها
■
ارتباط با ما
■
رسم نوشتن
■
RSS
Free counter
Powered By:
Pars Palette
تعداد عناوين: 48
فهرست به ترتيب تازگی
فهرست به ترتيب الفبايی
فردید، دروازه ورود به تفکر هایدگر
محمد میلانی
سخن از احمد فردید در باب سایر وجوهات علمی اش اگرچه با مخالفت ها و موافقت ها روبه رو شده است ولی در تنها ساحت تفکری وی که خوشبختانه پای غیر اهل فن کوتاه است به واقع همان ساحت تفکری وی در مقام مترجم و زبان شناس است. به واقع و به جرأت میتوان گفت که وی از جمله مترجمین و در عین حال محققین در عرصه زبان در ایران معاصر است. درست به همان معنایی که در سطور فوق در باب گستره فرهنگی زبان ها در تقابل با فرهنگ گفته شد. وی در مصاحبه ای که در سال 1350 با یکی از نشریات داشت گفته بود: بايد بگويم من از بيست سال پيش همواره به معني تعاطي كلمات توجه داشتهام و ميخواستم رسيدگي به الفاظ بكنم و پيش از اينكه با هيدگر آشنا شوم اين تمنا را داشتهام، كه البته متفكر آلماني آن را تأييد كرد. گذشتن از غربزدگي مستلزم تعاطي كلمات است و گرنه ما كه زبانمان ويران است و نسبت به معني و حقيقت كلام و اسم و مسمي و كلمات، بعد و فاصله زيادي پيدا كردهايم چطور ميتوانيم همه چيز و از جمله گذشته و تفكرگذشته و شرق را طرح كنيم.
مطلب کامل
ادبيّت ويتگنشتاين
رضا عرب
«گزارههای من به این طریق روشنگر هستند: هرکس که مرا میفهمد، وقتی آنها را به عنوان پله – به کار میبرد تا فراتر از آنها بالا رود سرانجام آنها را به عنوان مهمل باز میشناسد. (او باید، به اصطلاح، پس از بالا رفتن از آنها، نردبان را رها کند.)
او باید از این گزارهها فرا رود، و سپس جهان را به درستی خواهد دید.»
این یکی از جملات مناقشه برانگیز ویتگنشتاین است که در انتهای کتاب نخست وی آمده است. با این جملات او تمام تحلیلی که تا قبل از آن در 60-70 صفحه ارایه داده بود را زیر سوال میبرد. آنها را مهمل و در عینحال روشنگر مینامد. منتقدین (فلسفهدان) او تاکنون این بخش را به عنوان گزارههایی فلسفی مطمح نظر قرار دادهاند که به اعتقاد من اشتباه بوده است.
مطلب کامل
نظر جان راولز در باب پلورالیسم
حسین محمودی
راولز یکی از دلایل واقعیت پلورالیسم معقول را بارهای داوری میداند. به نظر او چون ما نمیتوانیم این بارها را حذف کنیم، پلورالیسم تبدیل به یک ویژگی دایمی فرهنگ دموکراتیک میشود. او پلورالیسم را اولین واقعیت جامعه دموکراتیک میداند. به این معنا که تعدد آموزههای دینی، فلسفی و اخلاقی در جوامع دموکراتیک مدرن، وضعیتی صرفاً تاریخی نیستند که به آسانی از بین بروند، بلکه ویژگی دایم فرهنگ دموکراسی است. حقوق و آزادیهای اساسی نهادهای آزاد ضامن آن شرایط سیاسی و اجتماعی هستند که انواع گوناگونی از آموزههای جامع متضاد ولی معقول در آن شکل میگیرند. این واقعیت موجود، واقعیت پلورالیسم معقول است. از این روی راولز میان پلورالیسم فی نفسه و پلورالیسم معقول تمایز قایل میشود. به نظر او برخی آموزههای جامع و معقول وجود دارند که توسط افراد معقول تأیید میشوند.
مطلب کامل
نگاهى موجز به آناتومى حکومتهاى توتاليتر
فتحالله بینیاز
با فروپاشی حکومتهای توتالیتاریستی اروپای شرقی، خصوصا شوروی، چهره شمار کثیری از نویسندگان این کشورها که تا دیروز کسی آنها را نمیشناخت، به عنوان نویسندگان برتر برای جهانیان شناسایی شد؛ چهرههایی که حتی ذکر نامشان از حد همین مقاله بیشتر است؛ نویسندگانی چون شاندور مارای و ایمره کرتش از مجارستان، هرتا مولر از رومانی و...
در جلسات نقد و سخنرانیهایی که داشتم و نیز در ارتباطهای حضوری و تلفنی، عده زیادی به ارزش هنری آثار این نویسندگان «مهجورمانده» اشاره کردند و بعضا خواستند که مشخصات عامی را که در حکومتهای توتالیتر وجود دارد و نویسندهها میتوانند آنها را در اثر خود بازنمایی کنند، ذکر کنم.
مطلب کامل
جایگاه کرامت انسانی در تفکر کانتی
زهرا سلیمانی
کانت خود مختاری اراده را " اصل اعلای اخلاق " میداند. خود مختاری اراده، معنایی نخواهد داشت مگر این که بین انسان به عنوان یک موجود عاقل، با انسان به عنوان مخلوقی که تابع شهوات است که با احکام عقل تعارض دارند، تمایز قائل شویم. اراده یا عقل عملی، وضـع قـانون میکند و انسان به عنوان تابع تمایلات مختلف، باید اطاعت کند. اراده ای که به دلیل میل، تابع قانون نیست، فقط میتواند تابع قانونی باشد که خود وضع میکند. بیان این امر که اراده اخلاقی خود مختار، قانون خود را وضع میکند، عین آن است که بگوییم اراده اخلاقی با هیـچ میلی جمـع نمیشود؛ زیرا متعین شدن به وسیله میل، دگرآیینی است یعنی تابـع قـانـونی است که خود وضع نکرده است.
مطلب کامل
ملاصدرا، فیلسوفی بعید؛ در گفتوگو با دکتر محمد انتظام
زهرا سلیمانی
صدرا وارد ساختن روش شهودی را به قلمرو فلسفه و حکمت ضروری میداند و حکمت و فلسفهای را که بر اساس تفکر صرف با استفاده از ادراکات حسی و تجربی بنا نهاده شده است، فلسفه و حکمت حقیقی نمیداند، بر این نکته نیز تاکید دارد که شهود صرف تا آنجا که در قالب برهان تبیین و تحلیل نشود، تجربه ای است شخصی که یا مریدانه باید به آن نگریست یا در مورد درستی یا نادرستی آن سکوت کرد. صدرا بر این باور است که عارف آنچه را شهود کرده است یا بیان نمیکند یا به تعبیرات رمز گونه و گزارش گونه بسنده میکند و از برهانی ساختن شهودات خود، یا ناتوان است یا به دلایلی از آن اجتناب میکند. در حالی که فیلسوف تنها آنچه را که شهود کردهاست با استفاده از مفاهیم عقلی، در قالب برهان نیز به دیگران عرضه میکند و آن را در معرض نقد قرار میدهد.
مطلب کامل
احترام به اندیشه و اندیشمند، نگاهی به آثار و اندیشههای مرحوم مطهری
بیژن عبدالکریمی
مطهری با روحانیون رایج تفاوتهایی داشت. وی برخلاف بسیاری از روحانیون، توانست خود را از حوزه تنگ و محدود گروه اجتماعی خویش آزاد ساخته، وارد حوزههای دیگری شود و با دانشجویان و دیگر رقبای فکری به بحث و دیالوگ بپردازد. اگر مطهری صرفاً در محدوده کار و تحصیلات حوزوی خود باقی میماند و قدرت خروج از محدودههای فرهنگی خودش را نداشت، هرگز نمیتوانست با حوزههای فرهنگی دیگر به خصوص حوزههای فرهنگ مدرن تماسی داشته باشد، و در این صورت هرگز مطهریایی خلق نمیشد. مطهری محصول چندگانهاندیشی است، یعنی او در دورهای با چهرههایی مانند مرحوم بازرگان، آیتالله طالقانی، دکتر یدالله سحابی، مرحوم دکتر سامی، دکتر شریعتی و ... نشست و برخاست داشت و همچنین با مارکسیستها وارد دیالوگ شد و به نحوی میکوشید به پرسشهای مارکسیستها و اندیشههای سکولار دوره جدید پاسخ دهد.
مطلب کامل
دیلتای، فیلسوفی همچون کوه یخ
دیلتای در فلسفه غرب به ویژه در فلسفه قارهای یک نقطه عطف است. در عالم تفکر متفکرانی هستند که سنگ بنای یک جریان فکری و یا علمی به به شمار میروند. یعنی بنیان میگذارند و به عنوان بنیانگذار مد نظر هستند و در وجه دوم فلاسفهای دیگر به تبعیت از آن تفکر به تبیین و اشاعه مبانی نظری یا عملی آن نوع از تفکر میپردازند و از سوی دیگر متفکران و فلاسفهای هم هستند که به مخالفت و موافقت با آن جریان علمی و فکری میپردازند.هگل، هایدگر و ویلهلم دیلتای نه تنها در غرب بلکه در جامعه خودمان هم نظراتشان طیفهای متعدد فکری به وجود آورده و موافقها و مخالفان بسیاری هم دارند. کسانی که نقطه عطف اند یا به تعبیری بهتر رکن هستند، یعنی کسانی هستند که جریان تازهای، حرکت تازهای، فکر تازهای و تکانهای در فکر و تفکر ایجاد کرده اند.
مطلب کامل
تعمقی فلسفی به گوهر شعر و گریزی به انزوای شعر معاصر ایران
مهرداد بهراد
با اندک تاملی میتوان دریافت که در صد بالایی از همکاران و نویسندگان امروزی و جوان ایرانی که دغدغههای فرهنگی هنری دارند، تمرکز ویژه خود را به شعر معطوف کردهاند. حال چه در حوزه نقد و چه در حوزه سرایش. با وجود این افزایش تمایل و علاقه، باز هم همه ما معترفیم که شعر معاصر ایران، دچار انزوا شده و پس از در گذشت چندی از شعرای معاصر و نامآور ایرانی چون شاملو، مشیری، منزوی، آتشی، رحمانی، اخوان و... دیگر نمیتوان گفت اذهان مخاطبان در تلاطم و انتظار به چاپ رسیدن دفتری جدید است و بدیهی است در گام بعدی اساسا رشد شعر و شاعری و نمو فنون کیفی این حوزه سیری قهقرایی خواهد پیمود. در این بند به نوعی برآنم تا بحث میزان اهمیت موضوع اتخاذ شده در این نوشتار را با شما خوانندگان عزیز در میان نهم.
مطلب کامل
بررسی عمل اتانازی در دستگاه اخلاقی کانت
زهرا سلیمانی
اتانازی یا مرگ مشفقانه دو وجه متمایز دارد که در هر دو وجه انسان را دچار مشکل و تردید میکند یکی وجه عاطفی این عمل است و دیگری وجه عقلانی آن. البته من در این متن خواهان بررسی وجه عقلانی آن هستم و برای این منظور فلسفه اخلاقی مناسبتر از فلسفه اخلاق کانت ندیدم.
اتانازی به عنوان واقعیتی است که در تاریخ بشر جان گرفت و به صورتهای مختلف به حیات خود ادامه داد تا به دوران ما پا گذاشت. اتانازی با معانی بسیار خود مثل مرگ بدون درد و رنج، کشتن دلسوزانه، خودکشی مرگی، خوب میری، بیمار کشی طبی، مرگ آرام و راحت، تنها با یک وجهه واقعی و عمیق وجود انسان برخورد دارد و آن هم مرگ است؛ مرگ به عنوان نقطهای برای خط حیات انسان.
مطلب کامل
صدای پیش از باران (تحلیل فلسفی شعر نیما)
ایرج قانونی
قاصد روزان ابری، قورباغهای درختی که بنابر افسانه پیش از باران میخواند حال اما نمیخواند که اگر میخواند بنابر همان افسانه باران میبارید وآن پرسشی لغو بود. حال این داروگ هست اما قاصدی در بین نیست. شاعر از داروگی که گویی کار خود را فراموش کرده از روزهای باران بار میپرسد. مگر میشود باران نزدیک باشد و داروگ ناپیدا؟ آخرین امید شاعرِ به تنگ آمده این است که نکند همه چیز به هم ریخته است و این بار بی هیچ علامتی بتوان انتظار باران را کشید؟ آیا میشود باران، روزی، و نعمت امان ندهد که کسی آن را از پیش آگهی کند؟ آیا میشود باران ناگاه ببارد؟ چه شود اگر رحمت ما را غافلگیر کند. اما در عین حال داروگ ناپیداست آن غوکی در میان غوک هاست و تنها زمانی داروگ است که در هوای ابری بخواند و از پی خواندن او باران ببارد. داروگ بودن داروگ بسته به نزول باران است. اگر قورباغه بخواند و باران نیاید او داروگ نیست قورباغههای دیگر نیز ممکن است بخوانند.
مطلب کامل
جان هیک؛ از دانشگاه بیرمنگام تا اندیشه جهانی
امیر صادقی
عزیمتگاه فکری هیک در بحث کثرتگرایی نقد دین سنتی است. اگر به فضای فکری ایرانی هم در دوره معاصر نظری بیاندازیم شاهد این نقد، البته با اهداف متفاوت، خواهیم بود. از دهه چهل شمسی و با تلاش مهندس بازرگان برای برقراری آشتی میان دین و علم جدید انتقادات به دین سنتی در دوره معاصر آغاز شد و تا اواخر دوره قبل از انقلاب و از سوی دکتر شریعتی با دیدگاه ایدئولوژیکی به دین و پس از انقلاب و انتقادات برون مذهبی و دورن مذهبی که به ترتیب از سوی مارکسیستها و روشنفکران دینی نظیر مجتهدشبستری و سروش به دین سنتی وارد شده است، ادامه داشته است. نکته اصلی در تفاوت این نقدها با طرح هیک در آن است که هیک با ارائه مدلی فلسفی کلامی تمامی سعی خود را برای ارائه جایگزینی مورد قبول برای مؤمنان به ادیان مختلف صورت داده و از هیچ مناظره و مواجهای با پیروان راستاندیش ادیان بویژه مسیحیت و همچنین ملحدین و منکرین حقیقت متعالی فرو گزار نکرده است.
مطلب کامل
آیا گذر از تئولوژی به اونتولوژی امکانپذیر است؟
شاید بتوان گفت امروز ما در قرن پانزدهم میلادی به سر میبریم و شکافی پنج قرنه میان ما و عالم مدرن حایل شده است. انسان قرن پانزدهمی، انسان برزخی است، یعنی انسانی که در مغاک دو وضعیت تاریخی و تمدنی قرار گرفته است، گم کرده راه و آواره است. او هنوز جهان سنت را باور دارد، یعنی به خدا و جهان دیگر معتقد است، اما این باور و اعتقاد در وی یک ایمان زنده و پر شور نیست. جامعه ما در یک مرحله گذار جدی است. تفکر ما در حال تغییر و حتا فروپاشی است. ما نیازمند یک "تغییر پارادایم آگاهانه" هستیم. ما نیازمند تاسیس یک سنت تازه در نظر و تفکر خویش هستیم. این امر مستلزم دستیابی به یک اونتولوژی و وجودشناسی تازهای است که مفروضات اونتولوژیک پیشین را به چالش میگیرد. ما امروز، هم در معرض "تغییر اونتولوژی" هستیم و هم "باید" آگاهانه در اونتولوژی خود، یعنی نحوه فهم خویش از هستی و جهان تحولاتی اساسی و بنیادین صورت بدهیم تا بتوانیم در جهان امروز به زیستی انسانی و در خور شان انسانی خویش دست یابیم.
مطلب کامل
فرد، اخلاق، سیاست
محمد میلانی
مسئله کمی پیچیده شد. میتوان نتیجه گرفت که به واقع و بر عکس هنرمندان و متفکران که فرزند زمانه خود هستند و باید آیینه تمام عیار جامعه خود و متأثر از آن باشند، سیاستمداران فرزندان زمانه خود نه تنها نیستند بلکه از جامعه هم تأثیر نمیپذیرند، بلکه جامعه و سامان سیاسی خود را تحت تأثیر عقاید و اعتقادات خود قرار میدهند. مسئله کاملا روشن است؛ پیامبر اسلام به عنوان یک رهبر سیاسی و اجتماعی اگر قرار بود متأثر از جامعه خود باشد پس هیچگاه نه به او وحی از جانب خداوند نازل میشد و نه بتپرستی از جامعه عرب ریشه کن میشد و چون شبیه به جامعه خود نبود در مقام سیاسی و اجتماعی با آموزههای اسلامی توانست نه تنها عربستان را بلکه بسیاری از کشورها را که بعدها در دایره بلاد اسلامی قرار گرفتند تحت تأثیر خود قرار دهد.
مطلب کامل
هنر و انقباض ایدئولوژیک
محسن قانعبصیری
سیاست و فرهنگ دو روی متضاد سکه امنیتاند. یکی از طریق فشار بیرونی و دیگری از طریق آگاهی درونی. سیاست از آن رو که موضوعش ایجاد امنیت از طریق عوامل بیرونی است، همواره با دو سلاح قانون و زور وارد میدان میشود. فرهنگ اما چنین نیست. فرهنگ از آن رو که موضوعش آگاهی بر آمده از درون فرد است، همواره با دو سلاح تحلیل استدلالی و تحلیل انتقادی وارد میدان میشود. سیاست مشروعیت خود را از ضرورتهایی کسب میکند که جامعه هنوز نتوانسته است منطقهای لازم برای رفع آنها را پیدا کند. این ضرورتها از آن رو که مخل نظم فعال و آزاد اجتماعیاند، جامعه را وا میدارند تا به سیاست به عنوان نیروی دفع این ضرورتها تن دهد. جهت حرکت تهاجمی او همواره به بیرون از فضاهای آزاد فرهنگی است و مدام به سمت ضرورتهای مهاجم اجتماعی رانده میشود. ضرورتهای مهاجمی که هنوز به صورت فضای آزاد فرهنگی در نیامدهاند. این فرایند، همان فرایند توسعه است.
مطلب کامل
علل شکلگیری و رواج عرفان در تمدن اسلامی
محمد آسیابانی
بسیاری از بزرگان و اندیشمندان جهان وجود فلسفه در شرق را ناممکن میدانند و چرایی آن را در یکی دانستن فلسفه و دین بیان میکنند. این بحث در وهله نخست و با بازخوانی سیر تفکر فلسفی در شرق درست مینماید چرا که فیلسوف شرقی فلسفه را ابتدا برای این میخواهد که امور دینی و شرعی خود را با آن بحث و تفسیر کند و البته در این راه آنقدر پیش میرود که اصطلاحا از فلسفه گذر کرده و به عرفان میرسد. اما اینکه بگوییم چون او تنها درباره دین بحث میکند فیلسوف نیست، به نظر سخن اشتباهی است. البته اگر فیلسوف مسلمان اندکی از دین فاصله میگرفت، از بیرون به آن نگاه میکرد، شاید میتوانست با دید انتقادی بهتری درباره آن بحث میکرد؛ کاری که "متکلمین" با فلسفه کردند، یعنی با فاصله گرفتن از فلسفه شروع به بحثهای انتقادی فوقالعادهایی درباره آن کردند، که خود یک جریان فکری-فلسفی را موجب شد با اینکه خود اینان بعضا دست به تکفیر فلاسفه زده بودند، بزرگ این جریانات را میتوان "امام محمد غزالی" دانست.
مطلب کامل
امر مقدس و پرسشگری
گفتوگو با بیژن عبدالکریمی
در پرتو آگاهی تاریخی، این حقیقت کاملا آشکار شده است که در طول تاریخ سنتهای نظری و تاریخی گوناگونی وجود داشته است.در هر یک از این سنتها مفاهیم، معانی خاصی داشتهاند. امروز میگوییم «علم» و از آن علم فیزیک و شیمی را میفهمیم، اما در دورههای تاریخی دیگر و در سنتهای تاریخی دیگر، اصطلاح «علم» هیچگاه معنایی را که امروز این واژه یافته است، نداشته است. مشکل اینجاست که ما بر اساس اصول و مبادی یک سنت و با نگاه و نحوه نگرش خاص آن میخواهیم مفاهیم سنت دیگری را فهم کنیم. وقتی با اصول و مبانی سنتی خاص، مفاهیم و مبانی سنت تاریخی دیگری را بررسی کنیم این مفاهیم و مبانی اخیر بیمعنا میشوند. «وحی» در یک شبکه پیچیدهای از مبانی و مفاهیم و در یک سنت تاریخی خاص، مشخصا در سنت عبری معنا مییابد، و این یک اصل هرمنوتیکی است که ما حق نداریم آموزههای یک سنت را در سنت دیگر فهم کنیم.
مطلب کامل
بوسه دیوژن بر دستان اسکندر
سام محمودی
پاشنه آشیل بود یا لعنت گناه نخستین؟ درختی که این میوه تلخ را بار آورد در کدام خاک ریشه داشت؟ خاک دانشگاه؟ دخیل بستن به خاک دانشگاه، به این خاک میانمایه پرور، به این بازار فضایل و پاسدار سنگوارهها، به این خانه خناق گرفته آزادهکش که پیش از آن اسپینوزا، شوپنهاور، نیچه و ارواح آزاد بتشکنان، دلهای دریایی و زبانهای نیشدار در فضای تنگش، نفس کشیدن نیارسته بودند برای همدیگر همچون دوست داشتن همسایهای منفور بود. دانشگاه جایی که به چشم هایدگر بیشتر از همه چیز جولانگاه دایناسورها و کارمندان والامقام فلسفه بود. پس درختی که این میوه تلخ را بار آورد در کدام خاک ریشه داشت؟ در دانشگاه؟ در سرشت ناسره؟ در سائقههای تفکری خاص؟ یا در خاک اروپا که در زیر پوسته فرهیختهاش از 1918 تا 1939 شرارت چون کرمی در سیب راهی برای برون شو میجست. کرم در سیب میلولید، از درون میجوید و خود پروارتر میشد تا اینکه در انجام به هیولایی دگردیسه گشت و سهم فلاسفه در این دگردیسی کم از اوباش نبود.
مطلب کامل
طرح هولناک یک پرسش
سام محمودی سرابی
اساسا طرح این پرسش که منظور از فلسفه اسلامی چیست، میتواند به عنوان تلاشی در طرح یک بحث قابل تامل مورد توجه قرار گیرد. آیا فلسفه اسلامی یعنی فلسفه مسلمانان؟ پاسخ منفی است چرا که بعضی از فلاسفهای که در تاریخ فلسفه اسلامی نقش ایفا کردهاند، اصلا مسلمان نبودهاند. آیا فلسفه اسلامی یعنی فلسفهای که به اسلام مربوط است و مسایل آن ریشه در آیات و احادیث دارد؟ این پاسخ نیز خرسند کننده نیست چرا که بسیاری از اندیشههای جاری در فلسفه اسلامی ربطی به آیات قرآن یا روایات معصومین ندارد. پاسخهای دیگر نیز به این پرسش داده شده است اما در میان این پاسخها شاید بتوان با یکی از آنها بیشتر همراهی کرد و آن عبارت است از اینکه؛ فلسفه اسلامی یعنی فلسفهای که در جهان اسلام پدید آمده است. باید گفت فلسفه اسلامی اندیشهای است به روایت جهان اسلام و به تعبیری میتوان آن را فلسفه فرهنگ اسلامی نیز دانست هر چند این تعریف نیز کافی و وافی نیست.
مطلب کامل
چرا هنوز کاتولیک هستم (گفتگو با گراهام گرین)
مصاحبهای از: جان کورن ول - ترجمه: مرتضی محمودی
آپارتمان کوچک و سادهای بود. فضای اطاق نشیمن را آفتاب مدیترانهای از میان پنجره کشویی بالکن روشن ساخته بود. جایی مناسب برای کاناپه بوریایی با بالشتکهایی و یک صندلی بوریایی، و میز نهارخوری با رومیزی سادهای که نقش میز تحریر را هم داشت. قفسه کتابهایی بود پر از ردیف کتابهایی از نِلسون و کتابهای کلاسیک آکسفورد که جای سایش انگشتان بر آنها پیدا بود، خوب جاسازی و صف داده شده بود. از جمله اثر هانس کینگس با جلدهای مخصوصشان. تابلوهایی از دیوار آویزان بود و همه آنطور که من توانستم داوری کنم تنها به خاطر ارزشهای عاطفی و احساسیشان. اینجا میتوانست مکانی موقتی برای آموزگاری مجرد و یا برای کشیشی باشد. کاغذ دیواری قهوهای راه راه فکر آدم را به بیشتر به بازداشتگاهی میبرد تا صاحبخانهای خوش ذوق که هیچ چیز خانه نشانی از تمول و آوازهی او نداشت، به جز شاید کتابها.
مطلب کامل
فلسفه تکنولوژی چیست؟
بیژن عبدالکریمی
اگر از بعد دیگر به فلسفه تکنولوژی نگاه کنیم یعنی مرادمان از "فلسفه تکنولوژی در ایران" فهم و تلقی متفکران ایرانی از علم و تکنولوژی جدید باشد، باید عنوان کرد که از زمان رویارویی ما با فرهنگ و تمدن جدید، قطعاً به نحوی ضمنی و نااندیشیده در میان ما ایرانیان فهم و تلقی خاصی از تکنولوژی جدید وجود داشته است. برای مثال وقتی نخستین بار صدای شلیک توپهای کشتیهای پرتغالی در سال 1508 میلادی، یعنی همزمان با نخستین سالهای تأسیس حکومت صفویه، در خلیج فارس و در بندر هرمز شنیده شد، صدای شلیک این توپها هیچیک از ما ایرانیان را از خواب غفلت بیدار نکرد و هیچکس معنا و مفهوم حقیقی شنیده شدن غرش توپهای کشتیهای جنگی پرتغالی را بهدرستی نفهمید. حتی فیلسوفان بزرگی چون میرداماد و ملاصدرا نیز با گذشت حدود یکصد سال از شنیده شدن صدای غرش توپهای کشتیهای پرتغالی، متوجه تغییر و تحولات عالَم و ظهور قدرتهایی جدید در جهان نگشتند و در هیچجای آثار آنان اشارهای وجود ندارد که نشان دهد آنان ظهور تحولات جدید در جهان را حتی استشمام کرده باشند.
مطلب کامل
مرگ عقل، مرگ بشریت است
گفتوگوی محمد میلانی با سایه میثمی
رویکرد فلسفه تحلیلی کلا به گونهای است که با حفظ عنصر ارزشمند منطق و عقلانیت که مبنای تمدن بشری است و نیز جدی گرفتن دستاوردهای آن در ریاضیات و علم تجربی، از یک سوی ما را از در افتادن به نسبیتگرایی افراطی که میتواند عواقب اجتماعی ـ سیاسی خطرناکی داشته باشد حفظ میکند، و از سوی دیگر با رویکرد روشنگرانه خود اجازه نمیدهد که کژتابیهای زبانی و مغالطات ما را در دام جزمهایی گرفتار آورد که برای بشریت از سلاحهای کشتار جمعی نیز مرگبارتر است. از مبهمگویی، توهمزاده میشود. توهم و خیالاندیشی، مرگ عقل است. مرگ عقل، مرگ بشریت است.
مطلب کامل
ابوالعلا معری که بود؟
محمد آسیابانی
رسالة الغفران نام کتابی است از ابوالعلا معری که گویا او این کتاب را در پاسخ به نامهی دوست خود ابوالحسن علی ابن منصور معروف به ابن قارح نوشته است. ابن قارح از ادیبان به نام حلب بوده و بر بعضی ادیبان و شاعران خرده میگرفته و معتقد بوده است که شاعران به سبب بعضی گفتار یا اعمالشان مانند مهمل شمردن فرایض دینی یا شرب خمر یا غزل سرایی به دوزخ میروند. رساله الغفران شرح سفری خیالی از زبان ابن قارح به جهان برزخ و دیدار وی از آنجا است. ابوالعلا با نوشتن این رساله سعی در نشان دادن وسعت و رحمت خدا داشته است. ابوالعلا در این رساله بر عقاید بعضی از دانشمندان و ادیبان و فقیهان در مورد شعر و ادب و روایات مذهبی خرده میگیرد و خردهگیریهای او بر خلاف آنچه تاکنون در لزومیات دیدهایم با تحکمی تلخ و مقداری هزل آمیخته است.
مطلب کامل
مردن با چشم باز (نیم نگاهی به جایگاه انسان و مرگ در تفکر مارتین هیدگر)
سام محمودی
شاید بتوان گفت كه بحث طرح هیدگر به عنوان یك فیلسوف غربی در ایران یكی از جالبترین و در عین حال حیرتانگیزترین مسائلی به شمار میآید كه طی سالهای گذشته در این جغرافیا رخ داده است. تمام جنگ و جدالهایی كه در دهه شصت بین داعیهداران تفكر ایرانی ـ با دلبستگی خاص ایشان به دو فیلسوف غربی ـ رخ داده است، بر سر كتابی بوده كه هیچ كدام از دو طرف آن را نخوانده بودند! یا اگر هم كسی مدعی خواندن این اثر باشد معمولا كسی است كه سكوت اختیار میكند و طبعا اهل جدال نیست. تقریبا كمتر علاقهمند به مباحث فكری را میتوان سراغ داشت كه جدال پوپریها و هیدگریها (سروشیها و فردیدیها) را در دهه شصت به خاطر نداشته باشد كه با دو پایگاه مهم و تاثیرگذار تا توانستند به همدیگر تاختند. آن هم بدون خواندن و یا حداقل فهم كتاب مهم هیدگر یعنی «هستی و زمان»!
مطلب کامل
تأملی در باب انتقادات فلاسفه غربی به اندیشه آزادی از منظر جان راولز
حسین محمودی
لیبرالها را میتوان به دو دسته لیبرالهای كلاسیك و لیبرالهای مدرن تقسیم كرد. لیبرالهای سنتی قرن هجده و اوایل قرن نوزدهم تنها نقش دولت را حفاظت از حقوق خاص شهروندان میدانستند؛ حقوقی مانند آزادی شخصی و دارایی خصوصی. لیبرالهای مدرن، كه بعداً در قرن نوزدهم پدیدار گشتند میگفتند دولت باید خود را حتی تاحدودی به بهای آزادی و دارایی خصوصی مشغول مواردی همچون فقدان مسكن، بیماری، فقدان تحصیلات و مانند اینها باشد. در بعضی از موارد و البته نه همیشه، لیبرالهای مدرن ادعا میكنند كه این دلمشغولی دولت از تفكر و تأمل بر مطالبات آزادی نشأت میگیرد، اگر چه آزادی اكنون بیشتر به معنای سلبی آزادی یعنی آزادی از مداخله فهمیده میشود. راولز لیبرال است و البته لیبرالی مدرن و نه كلاسیك. یكی از مهمترین نقدهایی كه به راولز میشود، از طرف همین گروه لیبرالیسم كلاسیك است.
مطلب کامل
تأملی در نظام کلی تفکر جان راولز
حسین محمودی
آیزا برلین میگوید: میتوان اندیشمندان را به دو گروه تقسیم کرد: گروه خارپشت و گروه روباه. گروه روباه نسبت به خیلی چیزها دانش و آگاهی دارد ولی خارپشت فقط یک چیز بزرگ را میداند. از این روی تنها ایده بزرگ راولز نظریهای در مورد عدالت است. راولز عدالت را مهمترین فضیلت نهادهای اجتماعی میداند، همانطور که حقیقت برای نظامهای فکری چنین است. به نظر راولز یک نظریه هر قدر هم آراسته باشد اگر خلاف حقیقت باشد باید طرد یا ترمیم شود. همین طور قوانین و نهادها نیز هرقدر هم کارآمد و خوب باشند اگر غیرعادلانه باشند باید ملغی و یا اصلاح گردند. به استثنای چند مقاله، در واقع کلیه نوشتهها و آثار راولز میکوشد چیزی به ما بگوید و آن هم عدالت است.
مطلب کامل
چه چیز عامل تفاوت است؟
علی كیا
كمی كه خیالپرداز باشید خواهید توانست رواقی تمام عیاری را در مجلس وعظ خود تجسم كنید كه آرمان آتاراكسی (بیتشویشی) را به مریدان ـ با چشمان گرد و دهانهای باز ـ تعلیم میدهد: "برای نیل به مقام بیتشویشی، خود را به همه آن چه پیرامون شما است بیتفاوت كنید" و همه آن چه پیرامون ایشان است، جهان با همه گستردگی آن است. پهنهای به وسعت هزار هزار نیروی متضاد، برساخته از درد و لذت و فقر و ثروت و كون و فساد و آسایش و رنجش و غم و شادی و سختی و سادگی و پستی و بلندی و دشمنی و دوستی و علم و جهل و خیر و شر و....
این سلوك خودخواسته، این سیر آگاهانه به سوی آرمان آپاثی (بیاعتنایی)، برخاسته از ایمان به وجود حقیقتی بسیار والاتر و معنایی به مراتب ارزشمندتر است: "انسان!"
مطلب کامل
تفسیر بر شطحی از شیخ ابوبکر شبلی
محمد آسیابانی
دکتر داریوش شایگان به سید جلالالدین آشتیانی که خود فرهیختهای بزرگ بود و در تهیهی متون فلسفی ایران به زبان فرانسه با ایرانشناس فقید هانری کربن همکاری میکرد، گفت: «چرا خود شما تاریخ فلسفهی ایرانی ـ اسلامی را نمینویسید و مراحل عمدهی آن و پیوندهایی را که در تکوین اندیشههای فلسفی وجود دارند را نشان نمیدهید؟» استاد آشتیانی جواب دکتر را این گونه داد: «ترسیم دورنمای کلی اندیشهی فلسفی به صورتی که شما میخواهید برای من ناممکن است، من روش مناسب این گونه پژوهشها را نمیشناسم، وجود خود من خلاصهای است از این فلسفه.» خوب اگر استاد آشتیانی نمیتواند از سنت فلسفی خود فاصله بگیرد برای هانری کربن این امر بسیار ساده است، و او بود که اولین کتاب تاریخ فلسفهی اسلامی را نوشت و به جهانیان شناساند.
مطلب کامل
داستان روشنفکری
علی آزاد
روشنفکر مشخصترین چهره مدرنیته است. از این رو ویژگی اجتماعی او، ارزشها و آرمانهایش و تحول سیاسی او جزء تفکیکناپذیر تاریخ مدرنیته است. بدین سان زمانی که بحث، درباره روشنفکر و ماهیت او به میان میآید، با مقوله سیاسی خاصی سروکار داریم که معرف بعد اساسی است برای درک مدرنیته و بحرانهای فکری و تاریخی چندگانه آن. به عبارت دیگر اگر مدرنیته ناشی از دو تجلی عقل باشد، یعنی "عقل ابزاری" که با رشد تکنیک شکل میگیرد و "عقل انتقادی" که سنگ بنای هر گونه تلاش مدرن برای آزادی فردی و خودمختاری فرد است، در آن صورت روشنفکر را باید چهره محوری "شهروندی" مدرن دانست که ارزشهای اساسی تشکیلدهنده فضای سیاسی و فرهنگی مدرنیته را در عین دفاع از آنها به محک اندیشه انتقادی میسپارد. او نه صاحب منصب دولتی است – اهرم دولت نیست - و نه فردی که با اندیشه محض سر و کار دارد.
مطلب کامل
خداحافظ انسان مقدس!
محمد میلانی
فوکو که قصد نداشت خود را فیلسوف بداند دیرینه شناسی فرهنگ و پژوهش پیرامون نظام ها و اندام های متشکل نظامهای اجتماعی را سرلوحه کار خود قرار داد و هنگامی که به عنوان استاد در کلژ دوفرانس مشغول به کار شد. به پژوهش پیرامون تاریخ نظام های فکری پرداخت. فضای روشنفکری بعد از انقلاب فرانسه فضایی بسیار پرتنش هم در فرانسه و هم در میان سایر جریان های کشورهای اروپایی بود. و چه بسا این تنش نه تنها مارکسیسم غالب در جامعه اروپایی آن زمان را با سوالهایی جدی مواجه کرده بود، بلکه رسالت روشنفکری و نزاع ها بر سر این رسالت در جامعه و در نزد انسان هم با سوال هایی جدی مواجه شده بود. جامعه روشنفکری اروپا واقعاً این بحران را درک می کرد که تعریف و کارکرد سنتی از این واژه نقش خود را از دست داده است.
مطلب کامل
بوطیقا (فن شعر)
بوعلی سینا – برگردان: محمد آسیابانی
شعر کلامی است خیال انگیز ساخته شده از گفتهها یا کلمههایی موزون، متساوی و نزد اعراب مقفی.
معنی موزون بودن آن این است که شمارهی ایقاعات (الحان موسیقایی) آن با فاصلههای مساوی و بر منهج صوتی واحد باشد و معنی متساوی بودن آن، این است که هر قسمت کلامی آن از الفاظی ملحون ترکیب شده باشد که شمارش زمانی کل بخش آن با بخش دیگر آن مساوی باشد، و معنی مقفی بودن آن این است که حروف آخر هر بخش کلامی (بیت) آن با بخشهای کلامی (بیتهای) دیگر آن واحد باشد.
از همهی ویژگیهای مذکور در تعریف شعر به شرح بالا، تنها مخیل بودن کلام، منظور نظر اهل منطق است به عبارت دیگر وزن شعر مربوط به علم موسیقی، و تقطیع شعر مربوط به علم عروض و احکام قافیه بندی موضوع علم قافیه است. پس آنچه در علم منطق به آن میپردازند ویژگی خیال انگیزی است.
مطلب کامل
تأملی در باب حقیقت ایمان
حسین محمودی
از نظر تیلیش، ایمان نه علم به حقیقتی است، نه اعتقاد به گزاره ای، نه اختیار عقیده ای از روی انتخاب ارادی، و نه احساس شخصی خاصی نسبت به کسی یا چیزی. هر چند همه این ها را گفته اند، و همه این ها نیز در ایمان نقش دارند، اما خود ایمان فقط یک «وضعیت» یا حالت است. «ایمان در اندیشه مهم ترین امر زندگی بودن است» به عبارت دیگر، ایمان وضعیتی است که در آن انسان به وسیله امری به عنوان مهم ترین غایت زندگی فراگرفته می شود. «دلبستگی واپسین» از مهم ترین مفاهیم در تفکر تیلیش است. دلبستگی واپسین آن چیزی است که انسان حاضر است برایش کشته شود. «آنچه انسان حاضر است برایش، بود خویش را فدا کند». ایمان بدان معناست که «در مرکز فعالیت های حیاتی زندگی شخصی انسان قرار می گیرد و شامل همه عناصر زندگی او می شود».
مطلب کامل
بررسی تطبیقی فن شعر ارسطو و بوطیقای خواجه نصیر طوسی
محمد آسیابانی
ارسطو در فن شعر به بررسی ادبیات تخیلی و خصایص ممیزهی آن میپردازد با این نظر که نشان دهد ادبیات، حقیقی جدی و مفید است. توجه او بیشتر به هستیشناسی و کشف این که ادبیات در حقیقت چیست، معطوف است یا به حالتی معیاری مبنی بر وصف این که ادبیات چه باید باشد. خواجه نیز این چنین بحث میکند، همانطور که سعی میکند تعاریف قدما و متاخرین را مطرح کند. اما یک نکته را باید مد نظر داشت این که ارسطو درست است که شعر را توصیف میکند ولی با این حال اصلا «به وضع قانون نمیپردازد.» اما خواجه به وضع قانون میپردازد. چرا؟ یک دلیل برای آن این است: «علم منطق متشکل از قوانینی ثابت است که در طول قرنهای متمادی لایتغیر مانده است.» حال خواجه به جهت اینکه فن شعر را جزیی از علم منطق به حساب آوردهاند خواستهاند که قانون کلی برای شعر وضع کنند و این را بگویند که فنون شعری همیشه ثابت است.
مطلب کامل
کوره راههای ایرانی - مواجهه ایرانیان با هایدگر
سیدمجید كمالی
بدون تردید مارتینهایدگر متفكر معاصر آلمانی از تأثیرگذارترین اندیشمندان در عصر حاضر بوده است و بسیاری از فیلسوفان و علمای سایر رشتههای علوم انسانی بر این امر معترف بوده و هستند. فهم علل شهرت یك فیلسوف و در اینجا هایدگر نیازمند توجه به تمام ابعاد فكری و شخصیتی او است و تنها نمیتوان به اهمیت و سیر اندیشه وی بسنده كرد. البته مراد این نیست كه شخصیت و ویژگیهای روانی یك فیلسوف با شیوه تفكر و آنچه كه وی به عنوان دیدگاهی فلسفی عرضه میدارد نسبتی ضروری و ایجابی دارد؛ بلكه مراد این است كه ما به عنوان كسانی كه در معرض سخنان یك فیلسوف قرارگرفتهایم آنچه كه باعث بزرگ به نظر رسیدن وی در نزد ما میشود، نمیتواند صرفاً جنبه فكری وی باشد، بلكه او همچون یك كل دربرابر ما قیام میكند و نمیتوان قسمتی از این كل را منتزع كرد و آن را ملاك ارزیابی و سنجش تمامی قرار داد.
مطلب کامل
فن شعر ارسطو در جوامع اسلامی
محمد آسیابانی
دوران شکوفایی فلسفهی اسلامی را باید پس از تاسیس بغداد در سال 145 هجری دانست. هارون الرشید خلیفهی عباسی در سال 170 هجری به خلافت رسید و او بود که با تشویق و حمایت مالی از مترجمان راه را برای رشد هرچه بیشتر حکمت در جوامع اسلامی به وسیلهی ترجمهی آثار ارسطو هموار کرد. «فلسفهایی را که بوسیلهی ارسطو در یونان بنیان گرفت و توسط پیروان و شارحان او بسط و گسترش یافت، فلسفهی مشائی مینامند.» و همان طور که میدانیم در بین جوامع مختلف بیشترین شارحان ارسطو را جامعهی اسلامی داشته است.
در ابتدای کار مترجمین در دستگاه خلافت عباسی به نقل کتب مربوط به طب و نجوم میپرداختند، و بعد هنگامی که کار فرقهی معتزله بالا گرفت و مامون عباسی که علاقهی بیشتری نسبت به خلفای قبل ار خود به اشاعهی حکمت داشت به این فرقه تمایل پیدا کرد آثار فلسفی، خاصه منطق ارسطو مورد توجه قرار گرفت و دانشمندان سریانی و عرب به ترجمه و شرح آن پرداختند.
مطلب کامل
هايدگر و آموزههاي تائوئيسم
سيدمجيد كمالي
هايدگر در نوشتار اول، واژه تائو را پنج بار ذكر ميكند و نيز در انتهاي يك پاراگراف عبارت معنيدار «همه چيز راه است» را ميآورد. نوشته دوم در واقع بسط مطالب مندرج در نوشتار نخست است. به عبارت ديگر اين دو نوشتار كه در واقع دو سخنراني بودهاند، به صورت ضمني به يكديگر مرتبطند به طوري كه هريك ديگري را ايضاح ميبخشد. البته براي فهم بهتر موضوع، توجه به شيوه ظريف هايدگر در امر تفسير لازم است، ضمن آنكه به اشارات پنهان وي در محتواي متن نيز ميبايد توجه شود. همانطور كه ذكر شد هايدگر در اين دو نوشتار به موضوع «گفتن» ميپردازد. وي در «ماهيت زبان»، حقيقت زبان در تماميتش را گفتن مينامد. اما وي تذكر ميدهد كه «اين مولفه مميز زبان، در اين راه مستور شده است». هايدگر در اين باره در چند صفحه بعد چنين ميگويد: «در اين راه كه به ذات زبان تعلق دارد، عنصر ذاتي زبان، مستور شده است».
مطلب کامل
مفهوم "قدرت" در نگاه نیچه
مهدي ساعتچي
«آری» گفتن به وجود و پذیرفتن هستی در همه ابعادش در قلب نگاه نیچه به زندگی نهفته است. حمله جانانه او هم به سراسر فرهنگ یهودی ـ یونانی از این روست که این فرهنگ از بن ریشه نفی کننده و منکر وجود است، چرا که با دوآلیسم خود دنیای دیگری را ابداع میکند تا این دنیا را خوار و پست گرداند و نفی کند. اما آنچه مشخصه بارز نگاه نیچه است، این است که تصدیق زندگی برای او تنها در صورتی ارزشمند است که باعث چیرگی نیروهای کنشی (فعال) شود. والا تصدیق واکنشی یعنی آن خری که بار واقعیت را «به دوش می گیرد»، آن بینوا بندگکی سربه راه، هیچ ربطی به "فرا انسان" که زندگی را همراه آفرینش ارزشهای تازه می خواهد ندارد.
مطلب کامل
زمینههای پیدایش تفکر سیاسی هگل
محمد ميلاني
در فلسفة غرب تا قبل از كانت، شناخت نفس و تقابل ابژه و سوبژه مطرح بود ولي پس از كانت، شناخت نفس و تقابل ابژه و سوبژه به تدريج كنار رفت و معرفت ذهني معیار شد.
هگل بر تأثير گذاري "تاريخ" و "سنت" بر "ذهن" انسان و در نتيجه بر "شناخت انساني" تكيه داشت. در انديشة هگل تاريخ، در فكر و انديشه تأثير مي گذارد و چون هيچ چيز بدون معرفت انسان، ظهور و بروز ندارد هيچ چيز حتي انسان هم بدون تاريخ ظهور و بروز نخواهد داشت. كانت اصل واقع را قبول داشت ولي شناخت و رهیابی انسان به آنان را ممكن نمي دانست اما هگل وحتی دیگران تفاوت ذهن و واقع را نيز در آستانه فروپاشی قرار دادند.
هگل امور را به دو بخش تاريخي و فراتاريخي تقيسم مي كند و معتقد است كه امر فراتاريخي نيز در تاريخ ظهور پيدا مي كند.
مطلب کامل
سرنوشت مفهوم از خودبيگانگي پس از هگل
رويا فتح اله زاده
از خودبیگانگی با فلسفه هگل آغاز و با مارکس همگانی شد. هگل آن را در مورد روح یا جان به کار برد ، پس از او مارکس به دلیل تاثیراز فوئرباخ به آن بعد مادی بخشید وانسان به ویژه پرولتاریا را در جامعه سرمایه داری از خود بیگانه معرفی کرد. پس از او مارکسیستها و حتی غیر مارکسیستها این مفهوم را با دیدگاههای متفاوت به کار برده اند.
مقاله حاضر با گردآوری و بررسی نظریات گوناگون درباره از خودبیگانگی که تاکنون به صورت پراکنده در درمنابع متفاوت بیان شده، می کوشد، به خواننده وسعت دید بیشتری درباره آن بدهد.
مطلب کامل
فرد در انديشه ي ليبراليسم
مهدي ساعتچي
لیبرالیسم را اغلب مجموعة روشها وسیاستها و ایدئولوژیهایی معنا میکنند که هدفشان فراهم کردن آزادی هرچه بیشتر برای فرد است. آزادیخواهی در آغاز در اروپا با نام حزبها و طبقات خاصی آمیخته بود که برای بهبود وضع معیشت خود مبارزه میکردند و خواهان برچیدن نظام طبقاتی بودند که بر زندگیشان حاکم بود. در اروپای قرون وسطی، قدرت اجتماعی- سیاسی در اختیار طبقة معینی شامل اشراف و نجبا، روحانیون و اولیای کلیسا و فئودالها بود.نظام جامعه چنان بود که فرد از ابتدای عمرتا انتها در طبقة مشخص و غیر قابل تغییری میزیست. سلطة کلیسا تمام زوایای زندگی افراد را در بر گرفته بود و اجازة برخاستن صدای مخالف را نمیداد.
مطلب کامل
ویژه نامه جنسیت
والس به مناسبت گذر از چهار سالگی، هدیهای هرچند کوچک را به مخاطبان خود عرضه میکند. این هدیه ویژهنامهای است با عنوان "جنسیت" که مقوله جنسیت را سعی دارد در ادبیات و فلسفه به چالش بنشیند. ویژهنامهای مختصر که حاصل تلاش دوستان بخش اندیشه والس است. تا چه قبول افتد و چه در نظر آید...
مطلب کامل
ماكياولي و سياست
محمد رجبي
براي فهم بهتر ماكياولي در ابتداي كار مفهوم تجدد يا نو گرايي را بايد شناخت و خصايص آن را بر شمرد تا به ماكياولي كه بنيانگذار اين عصر تجدد فلسفه سياسي است رسيد يكي از مفاهيم بسيار عام تجدد ايمان به كتاب مقدس اين جهان است. Secularized Biblical Faith يعني مذهب آن جهاني گذشته كه به نحو اساسي اين جهاني شده است به طور ساده اميد به بهشت نداشتن و كوشش در ايجاد بهشتي زميني و صرفاَ با منطق بشري بنابراين دستاورد دوران تجدد را مي توان به ناسوت سازي SeculariZation يا همان از دست دادن و زوال ايمان انجيلي دانست يكي از مخالفتهاي ماكياولي با انديشه دين انجيل در اين باب است كه انسان خداگونه مخلوق شده است.
مطلب کامل
مغز شناسي تهديدی برای « اختيار» است
فردريك اسونا ايوس - برگردان: رباب محب
از سال 1900 تاريخ فلسفه مدرن شاهد بازگشت نقش زبان در فلسفه تحليلي (آناليزی) است. پرسش ها ونقطه نظرات فلسفي ابتدا در قالب منطق و استدلال زبان بر محور زبان مي چرخيد و به مرور زمان زبان به مثابه ابزار ارتباط انسانها نقش زيربنائي پيدا کرد. اما زبان در عين فراهم آوردن امکانات دانش اندوزی، دانش ما را نيز محدود مي کند. در تراکتاتوس آمده است : " آنجا که زبان قاصر است، سکوت بايد اختيار کرد".
فلسفه ويتگن اشتاين نمونه شاياني است از دوره بازگشت زبان (نقش زبان) به فلسفه. به نظر او، معاني ابتدا در قالب استدلال زباني در مي آيند و آنگاه زير نفوذ و کنترل اعمال انساني و رابطه ها قرار مي گيرند.
مطلب کامل
سياست در آثار افلاطون
رسول عبدالمحمدي
هدف اصلي سلسله مباحثي كه درباره سياست در سايت ادبي والس خواهيم داشت پيگيري موضوعي تحت عنوان "ادبيات سياسي" است. اما براي پرداختن به اين موضوع به شكل كامل و جامع لازم است درباره مفهوم سياست نيز بررسي هايي انجام شود. چرا كه يك متن از دو جهت مي تواند سياسي باشد. يا مستقيما درباره سياست باشد و موضوع آن سياسي باشد و يا ذات متن و ساختار آن سياسي باشد. در حالت اول يعني سياسي بودن موضوع متن كه تكليف روشن است. تنها نكته اي كه وجود دارد اشاره مستقيم و يا اشاره استعاري به موضوع است كه مي تواند مورد بحث قرار بگيرد. ولي براي روشن شدن اين نكته كه ذات يا ساختار يك متن چگونه مي تواند سياسي باشد بايد درباره ذات سياست بررسي هايي انجام شود. اين بررسي نيز مستلزم بررسي مفهوم سياست با نگاهي فلسفي مي باشد. در اين راستا لازم است آرا و انديشه هاي گوناگوني كه درباره سياست وجود دارد بررسي و كاويده شود. در اين نوشتار ديدگاه افلاطون را بررسي اي اجمالي خواهيم داشت.
مطلب کامل
از دموکراسی تا به آزادی (مقال دوم)
سعيد طباطبايی
در مقال نخست دو واژهي دموكراسي و آزادي را در ساحت انديشه و از سويي در ساحت جامعهشناختي جستجو كرديم و در نهايت در منظر برانگيختگي به اين نكته رسيديم كه آزادي زماني محقق است كه از غايت فرو افتاده باشد.
مطلب کامل
از دموكراسي تا به آزادي (مقال نخست)
سعيد طباطبايي
ساليان مديدي است كه دو واژهي دموكراسي و آزادي در معناي مشتركي به كار ميروند. پس از پيدايش انديشهي مدرنيته و شكلگيري اين تفكر در بعد سياسي، رسيدن به آزادي (از هر نوعی) از طريق دموكراسي ميسر شناخته شده است.
مطلب کامل
زنجيرهاي نامرئي
ژان ـ ماري گنو
در دنياي قاعدهها، آزادي چيست؟ در دنياي فاقد اصول، قدرت چگونه محدود ميشود؟
از دو قرن به اين طرف، ايدهي دموكراسي را به ايدهي آزادي ربط ميدهيم.
مطلب کامل
سلطهي معنا
مهدي پاكنهاد
متن يك ايدهي مطلق است. گوهري به خود بسنده، كه بينياز از من و تو، بهحضورش در هستي ادامه ميدهد. حضوري مطلق، كه تداعيگر تصويري كامل از جهاناست، بيآنكه جهان، آنچنان كه هست، امكان روايت شدن در ساحت متن را يافته باشد. متن "ايده" است، از آن رو كه به نحو بالقوه، حامل محتوايي به اسم هستي است.
مطلب کامل
- استفاده از مطالب والس یا نقل آنها با ذکر منبع، یا لینک مستقیم امکانپذیر است.