والــــس
صفحهی اول
|
تماس
|
RSS
■
دربارهی ما
■
یادداشت
■
داستان
■
شعر
■
اندیشه
■
نقد و پژوهش ادبی
■
کتابخانه
■
ویژهنامهها
■
خبر و گزارش
■
جایزه ادبی والس
■
آلبوم تصاوير
■
پیوندها
■
ارتباط با ما
■
رسم نوشتن
■
RSS
Free counter
Powered By:
Pars Palette
تعداد عناوين: 125
فهرست به ترتيب تازگی
فهرست به ترتيب الفبايی
توهم واقعیت در رندی قدیس
مسعود آهنگری
قدیس خیابان هشتم، عنوان شعری است از عباس صفاری که در سه مجموعهی او، "دوربین قدیمی"، "کبریت خیس" و "خنده در برف" به روایتهای متفاوت ارایه شده است. صفاری با همان شیوهی روایتش از دوربین قدیمی تا خنده در برف به توصیف میپردازد. شعر در طول زمان ایجاد میشود، در بستری چون خیابان شکل میگیرد و قدیس وجه تناقض این رویکرد صفاری نسبت به انسان معاصر است. خیابان به عنوان محصول زندگی مدرن، ابزارهای بسیاری را با خود همراه داشته است. ابزارهایی که در کنار رفاه ظاهری حاصل از مدرنیته بستری برای توهم واقعیت ایجاد کرده است. توهمی که قصدش قرار گرفتن در کنار حافظهی تاریخی و فرهنگی جامعه است و در نهایت خودش را در قالب یک روایت غالب، تبدیل به فضای معرفتشناسی کرده است که منجر به شخصیت ثانوی و شخصیت رسانهای انسان میشود.
مطلب کامل
فروید، عقدهی ادیپ و هملت
محمد آسیابانی
منظور فروید از «عقدهی ادیپ» تمایل جنسی به یکی از والدین و حسادت نسبت به دیگری است (بیچاره کودکان از همه جا بیخبر). چون فروید در اشخاص بالغ سالم نشانههایی از این عقده مشاهده نکرد به این نتیجه رسید که این عقده در این اشخاص سرکوب شده است. پیش از 5 سالگی کودک به مادرش عشق میورزد و از پدر تاسی میجوید. از 5 سالگی با آغاز تکامل دستگاه جنسی عشق کودک به مادر جنبهی شهوانی پیدا میکند و در نتیجه کودک به پدرش که رقیب عشقی اوست، حسد میورزد، که این را «عقدهی ادیپی» میگویند و از افسانهی یونانی ادیپ شاه گرفته شده است: زیرا ادیپ پدرش را کشت و با مادرش ازدواج کرد.
حال اگر این عقدهی ادیپی تصفیه نشود شخص دارای انحراف روانی خواهد شد، مثلا کسی که در کودکی از راه دهان ارضا نشود در بزرگسالی به سیگار کشیدن روی میآورد.
مطلب کامل
مردی که جرات خوردن خودش را ندارد
زهرا باقری شاد
دختری که خودش را خورد به معنای واقعی کلمه یادآور یک خستگی مفرط طولانی مدت است. خستگی مردی که حتی از معلم بودنش، از تاریخ از زندگی مشترکی که خود آن را انتخاب کرده، از پیکان جوانان قراضه و از مسیر هر روزهی مدرسه تا خانهاش دلزده است با اینهمه هنوز روایتشان میکند. هنوز به همه اینها فکر میکند آن چنان دقیق که زبان تکتکشان را میداند و برایشان احترام قائل است. این مرد خسته حتا زبان تلخ زنش را خوب بلد است. به خاطر او توی خانه سیگار نمیکشد. میرود کنج یک انباری نمور محقر روی کارتنهای پر از کتاب مینشیند و دزدکی سیگار میکشد. دزدکی فکر میکند و توی خسله میرود. حتی دزدکی خسته میشود. و به قول شاملوی بزرگ: همچنان دوره میکند شب را و روز را. هنوز را.
مطلب کامل
آن شب شیفت شب
ضیاءالدین وظیفه شعاع
«لکهی خون بر لاک ناخن» ساختار متزلزلی دارد. چند روایت موازی در چند فرم مختلف به وحدت موضوعی روشنی دست نمییابند. از سویی روایتی تاریخی از تصرف شهر و تجاوز به زنان آن قرار دارد و از سویی دیگر روایتی گزارشگونه از پروندهی قتل مردی به دست زنش. در تنهی اصلی داستان هم قطعهای از زندگی کینهورزانهی شخصیت اصلی -گیتی- با همسرش نشان داده میشود. آنها بچه ندارند و گویا این هدف شوهر است که نمیخواهد داشته باشند. آیا گیتی همان همسر قاتلی است که به همین دلیل شوهرش را کشته است؟ پس روایت تاریخی تهاجم و تجاوز برای چیست؟ همچنین نظرگاه سوم شخص مناسب این داستان به نظر نمیرسد. روایت از دیدگاه اول شخص میتوانست گرههای ناگشودهی فرم داستان را بهتر بگشاید.
مطلب کامل
اروتیسم، نوستالژی و جنگ
در نقد کتاب "ما دایناسور بودیم" مطرح شد: و اما داستانی که من پسندیدم داستان یک بعدازظهر معمولی است. چون معتقدم ما در ادبیات خودمان «داستان اندیشه» نداریم و جا دارد که به آن بیشتر پرداخته شود. در این داستان حادثهپردازی خاصی نداریم. علیرغم این که پیرنگ حادثهمحور نیست، اما با چند شگرد، نویسنده توانسته ارزشی هنری به داستان بدهد و بهانه را از خواننده گرفته تا در پایان نگوید: "خب که چی؟ چرا اتفاقی نیفتاد؟" ما در این داستان رفت و برگشت زمانی خاصی داریم. روایت به یک ساعت قبل و بعد به یک سال بعد برمیگردد و یک رفت و برگشت ظریفی را ایجاد میکند. یکی از شگردهای نویسنده همین بازی با زمان است. یک جور تعلیق هم در داستان ایجاد شده که جبرانکننده آن پیرنگ بدون حادثه است.
مطلب کامل
دموکراسی در صدا
مسعود آهنگری
چوپان کلمات عنوان مجموعه شعر تازهی مزدک پنجهای است. در این مجموعه ما با دو نوع رویکرد نسبت به اشیا و محیط اطرافمان روبهرو هستیم. رویکردهایی که در دو دفتر در این مجموعهی هفتاد صفحهای گنجانده شده است.
در دفتر اول با نام "سنگ پشت" ما با زبانی تغزلی و ساده روبهرو هستیم که کشمکشهای یک شاعر را با تضادهای انسان معاصر به خوبی نشان میدهد. جدا از اینکه شاعر در دفتر اول با نشانههایی مانند آیینه، باد، آسمان، پرواز، عشق، مسافر به صورتی که شاعران ما در دهههای ۶۰ و ۷۰ میگرفتند، برخورد میکند که البته در بعضی از شعرها نگاههای شاعر متفاوت میشود، ولی زاویهی دید تغییر نمیکند.
مطلب کامل
زن شیزوفرن یا فراموش شده؟
فرشته نوبخت
زن رمان منصور کوشان میتوانست هر زن دیگری هم باشد. یک زن شهری متوسط رو به پایین. یک زن روستایی. یک زن سنتی. یک زن، هر زنی. اما او برای روایت رمانش، از زنی کولی استفاده کرده است. به این تصور احتمالی که این زن سرشار از آرزوهای سرکوب شده و آنطور که از نام رمانش هم برمیآید، فراموش شده و مهجور است. البته فضای طبیعت هم برای ایجاد چنین فضای وهمآلود و رعبآوری مناسب بوده و حتما کوشان متوجه بوده که با انتخاب این فضای دور از شهر و پیش کشیدن زندگی ایلی، سنت، آیین و باورها هم پیش کشیده میشوند. اما جز اشاراتی مختصر به قراردادهای ایلی چیزی در رمان وارد نمیشود.
مطلب کامل
آنها باندبازی میکنند؟
شهلا زرلکی
برشمردن ویژگیها و شرایط زمانی خاص انتشار یک کتاب خیلی از چون و چراها را در ذهنمان پاسخ میدهد. ویژگیهایی که بسته به خوششانسی و بدشانسی نویسنده، بی آن که بداند، در سرنوشت کتاب او تاثیرگذارند. در جامعه بیثباتی مثل جامعه ما که از اوضاع سیاسی و اجتماعی آینده نزدیکمان بیخبریم، چه بپذیریم و چه نپذیریم، خیلی چیزها به شانس و تقدیر و کلماتی از این دست بستگی دارد. و البته همه چیز همانقدر هم طبیعی است. شاید حتا آنچه باندبازی مینامند و نام دیگرش رفیقبازی و نام ادبیتر و قدیمیترش قرض دادن انواع نان به یکدیگر است هم طبیعی و مقتضای شرایط روزگار باشد. در تنگنای همهجانبهای که ما در آن زندگی میکنیم، هر گونه خارج شدن از وضعیت تعادل کاملا توجیهپذیر است...
مطلب کامل
نگاهی به نمایشنامه در انتظار گودو نوشته ساموئل بکت
منصوره اشرافی
لجام گسیختگی و تدوام و پیشروی قدرت، بر تردید کوری و چشم بستن بر هر چیز را موجب میشود ، هر چند که ناتوانی نیز از تبعات اجتناب ناپذیر آنست .اما ناتوان شدن ارباب خدشه ای به قدرت او وارد نکرده و او همچنان موقعیت خود و سلطه اش بر لاکی را بدست دارد، حتا اگر در آستانه مرگ و نابودی باشد. اما تداوم و روند بردگی محتوم لاکی، به تدریج، او را از فکر کردن و بیان آن محروم کرده است. لاکی کلاه خود، که ابزار فکر کردنش بوده از دست داده است و در کنارش با لال شدن، از بیان فکرش نیز محروم شده است. هر دوی آنها، چه ارباب و چه برده، ناتوانتر از قبل شدهاند. اما موقعیت و ارتباط میان آنها همچنان ثابت و بدون تغییر مانده است.
مطلب کامل
درباره رمان "خفاش شب" اثر سیامک گلشیری
فرشته نوبخت
شاید پررنگترین خاطرهی هر کدام ما از قتلهای زنجیرهای، واقعهای باشد که در اواسط دهه هفتاد اتفاق افتاد. مردی مشهور به "خفاش شب" که زنها و دختران جوان زیادی را به بدترین وجه در منطقهی غرب تهران مورد تجاوز و کشتار قرار میداد. این جریان اگر چه میتواند منبعی برای نگارش رمانی مفصل و خواندنی باشد، اما بر خلاف وعدهای که عنوان رمان میدهد، به خودی خود، دستمایهی رمان قرار نگرفته است.
رمان "خفاش شب" خوشخوان و پرکشش است. ضمن آن که سیامک گلشیری تخیلی ناب و توصیفات درخشانی را با مواد و مصالحی که در اختیار داشته، در آمیخته است. آنقدر که دست گرفتن کتاب، همان و تا به انتهای آن پیش رفتن، همان...
مطلب کامل
"ناجاودانگی" یا "دغدغهای به نام دایناسور بودن"
ایلیا فرنوش
در این میان "جاودانگی" ساز را شکل دیگر میزند. باز با زمان حال روبرو هستیم. رفت و برگشتی به گذشته نه چندان دور هم داریم اما نوستالژی اندوهناک ما جای دیگر است. این بار نوستالژی اندوهناک ما در آینده واقع شده است. داستان برعکس دیگر داستانها اشاره دارد به آینده، به تولید مثل و حتا به فنا یا از زبان داستان بگوییم؛ جاودانه نبودن. اما با چه اندوه نوستالژیکی این اشاره شکل میگیرد. در واقع آینده در این داستان نقطهای است که قرار است در آن دچار نوستالژی اندوهناکی شویم به ماقبل زادن، به ماقبل به دنیا آمدن، به ماقبل ناجوادانگی حسرت آلود. بحث بر سر به دنیا آمدن و درد سنگین ناجاودانگی است. بحث بر سر پدید آوردن موجودی ناجاوادانه است و غمگینی نسبت به آیندهای که در آن نوستالژی جاودانگی و هست نبودن پدید میآید.
مطلب کامل
یک دست و چند ذهن
فرشته توانگر
یادم میآید، اولین بار که کتاب اولم را به ناشر سپردم، از نثرم ایراد گرفت و پیشنهاد کرد بروم و متون قرن پنجم را بخوانم. آن موقع این حرف را جدی گرفتم و سعی کردم به این توصیه عمل کنم. اما زود منصرف شدم. فکر نمیکردم با خواندن این متون هیچ نویسندهی جوانی راه به جایی ببرد، جز اینکه افقهای تازهای به رویش باز میشود که ممکن است مدتی او را مشغول کند. این افقها چون فقط رو به یک طرف دارند، به ناچار، راههای چندانی را باز نمیکنند. مثلا ممکن است شخص فکر کند که هزار سال پیش نویسندهی حکایت بر دار کردن حسنک وزیر چه غنای واژگانی داشت و چه تاثیرگذار میتوانست یک حکایت تاریخی را از نو بیافریند. آیا مگر این غنا در مورد نویسندگان دههی چهل ایران صدق نمیکند؟ آیا نمیشود با خواندن نوشتههای آنها متوجه تفاوت زبان شد؟
مطلب کامل
متن کامل گفتوگوی سامی کلیب با جمال الغیطانی، رماننویس مشهور مصری
برگردان: ستار جلیل زاده
جمال الغیطانی: قاهرهی زمان نجیب محفوظ با قاهرهی روزگار الغیطانی فرق دارد، اگر این تعبیر درست باشد، نخست این که استاد نجیب در سال 1911میلادی و در میدان (بیت القاضی) به فاصلهی صد متر از محلهی ما به دنیا آمد. به نظرم میآید که در آن زمان ساختار محله به این شکل نبود، محلهیی که من در آن سکونت داشتم شامل کاخهای اختصاصی دولت برای پذیرایی بود و مهمانسرایی که متأسفانه حدود هفت هشت سال پیش به دلیل سهل انگاری دولت در آتش سوخت، و محله شامل کاخ و تکیه و مسجد و حوضخانههایی بود که اکنون دیگر اثری از آنها نیست و خانههای مسکونی خاص فقیران که همه با هم زندگی میکردند و پنجرهی قصر شاهزاده که به خیابان (المعز) باز میشد و در امتداد حوضخانهی آن، محلهی فقرا وجود داشت و بعد از آن تکیه (الشیخ سنا). این قاهرهی زمان نجیب محفوظ بود، پدر نجیب محفوظ بازرگانی بود از طبقهی متوسط. ونجیب از ابتدای قرن، شروع کرد به نوشتن.
مطلب کامل
نگاهی به دو کتاب "اگر ابرها بگذرند" و "چرخدندهها"
علی رشوند
از دید روان شناسی آدمها بر دو دسته x , y تقسیم میشوند. دسته xها عجول شتابزده زیاده خواه پرخاشگر و اهل ریسکاند و دسته y ها محافظه کار خونسرد آرام و منظم و... هستند. آقای صاد نماینده دسته xها است او به زندگی فعلی خود قانع نیست میخواهد همسر دیگری اختیار کند و آقای سین هم نماینده دستهy ها است. آقای سین قانع است و مودب سر وقت اداره میرود. از زندگیاش راضی است. از آنجا که تقابل از ویژگیها و خصوصیات جهان ما است و همواره از تقابل تغذیه میکند این دو آدم متضاد "صاد و سین" در برابر هم قرار میگیرند که یکی تز میشود دیگری سنتز.
رمان "چرخدندهها" به فلسفه تسلسل انگشت تاکید میگذارد. حوادث آنی نیستند بلکه ریشه در گذشته و زمان دارند. اگر پیوستار حوادث را بررسی کنیم ارتباطهای معنادار آنها مشخص میشود. هیچ چیز تصادفی نیست. جهان مجموعهای تنیده از روابط است.
مطلب کامل
گفتگوی منتشر نشده با زندهیاد رضا سیدحسینی
یوسف انصاری
«اورهان پاموک» واقعاً فوقالعاده است. با خودش چند سال قبل که نمایشگاه کتاب تهران آمده بود صحبت کردم. به «ارسلان فصیحی» گفته بود من میخواهم «سید حسینی» را ببینم. صحبت که کردیم چیزی بهش گفتم که خیلی خوشش آمده بود و رفته بود همه جا نقلقول کرده بود. گفتم روشی که در رمان، به اصطلاح «امبرتو اکو» اختراع کرده، تو هم همان روش را در رمان «نام من سرخ» به کار گرفتهای. «امبرتو اکو» در یک رشته تمام اطلاعات را جمعآوری میکند و این اطلاعات را درون رمان میریزد و بعد، اول یک جنایتی چیزی هم وارد اثر میکند و همراه با این اطلاعات کشف و جنایت و یا ماجرا را جلو میبرد؛ مثلاً «اکو» در رمان «نام گل سرخ» این کار را کرده است. «پاموک» این امتیاز را دارد که پولوفونی داستایفوسکی را هم به آن اضافه کرده است. واقعاً حیرت آور است.
مطلب کامل
نویسندهای که برهم زدن قواعد را بلد است
زهرا باقری شاد
اما چیزی که فکر میکنم میتوانست یک وزنه بسیار سنگین تر به روز گودال بیاویزد و جای خالی آن در این اثر به چشم میخورد، ضربهای بود که نویسنده فقط در صورت فاصله گرفتن تمام و کمال از محافظهکاری میتوانست آن را وارد کند.
این نویسنده البته برای رهایی از محافظهکاری در بیان پدیدهها تلاش کرده. محافظهکاریهای معمول را خیلی خوب کنار گذاشته و از همه آنها هم گذشته. عریانی واژهها و عبارتها و حتی عریانی توصیفها بر این ادعا صحه میگذارد. اما چیزی که میخواهم به آن اشاره کنم بیشتر یک حس است که من به این اثر دارم.
مطلب کامل
اندر حکایت رمان "بهار 63"
علی رشوند
رمان بهار 63 عشقهای ممنوعه را به تصویر میکشد که از دید عرف و شرع گناه محسوب میشود. نویسنده با زیرکی میخواهد اثبات کند که وارد شدن به این حیطهها جز سردرگمی و پریشان حالی نتیجهای ندارد. قبول چارچوبها است که زندگیها را پایدار و انسان را مجبور به پذیرش و ادامه زندگی میکند.
بهار 63 داستان گمشدگی است. هر کسی به وسعت فکر و اندیشه خویش، آمال و آرزوییهایی دارد که برای تحقق آن بایستی از بسیاری از تابوها بگذرد. در خیلی از چهرهها بنگرد تا مطلوبش را بیابد. بقول دنوشر «هرکس گودویی دارد فراخور اندیشه و آمال خویش».
مطلب کامل
نگاهی به مجموعه داستان پرتره مرد ناتمام
علی رشوند
داستان دوم "فردا بر میگردم" شرحی مبسوط درباره زن حاملهای است که در داستان "یک دقیقه روی سفیدی دوکی شکل" به آن اشاره میشود. نامههای مادری منتظر برای فرزندی که خواهد آمد. نامه با عبارت "سلام الاغ عزیز" که منظور، بچه توی شکم است، شروع میشود و حتما به خاطر لگدپراکنی، عنوان الاغ عزیز را یدک میکشد. مادر زنی است از طبقه متوسط. شوهرش آقا سهیل تعمیر کار است که دستانش مدام بوی تینر میدهد اما خونگرم است و همسر دوست، که قصد مهاجرت به کشور کانادا را دارند. زن در رفت و آمد بین خانه خود و خانه پروفسور است و در قیاس زندگی خویش، با زندگی ساکت و بیفرزند همسایه است. او از یک طرف، آینده فرزند دلبندش را در قامت پروفسور میبیند، اما از طرفی از روحیات سرد و خاموشانه و متفکرانه او دلزده میشود.
مطلب کامل
نگاهی به کتاب رنگها و سایهها
مهدی اکبریفر
"رنگها و سایهها" با جلدی شب و یک ماهتابگردان بیش از هر چیز دغدغههای زبانشناسانه و نشانهشناسانه دارد. تا جایی که این دغدغهها از کارکرد و کاربرد فراتر میرود و علاوه بر لایههای درونی شعر٬ لایههای بیرونی و روابطی را که سازنده شکل شعر هستند را نیز تحتتاثیر قرار میدهد. برخی شعرها هم که اصلا درباره شعر هستند. آنچه شاعر در این ماجرا خود را رودررو با آن میبیند وجودی به نام شعر و شعر به عنوان یک جوهر است که اصلیت دارد. «در بودن»ها و دازاین را بر میتابد و شاعر در جای جای کتاب به دنبال اثبات یا شاید رد این وجود است.
دنبال خودش میگردد/ این که می بینید اگر / مثل اسید میپاشم این شعر را به صورتتان
مطلب کامل
چرخدندهها در بوته نقد
سومین نشست از سلسله نشستهای نقد والس در سال 1388 در عصر یکشنبه 11بهمن ماه برگزار شد. در این نشست، کتاب "چرخدندهها"ی امیر احمدی آریان مورد نقد و بررسی قرار گرفت. منتقدان حاضر در این نشست عبارت بودند از؛ جواد عاطفه، علیرضا سیفالدینی، فرشته نوبخت، فرشته احمدی، سعید طباطبایی، امیرحسین یزدانبد، شهلا زرلکی، مجید تیموری و محمد میلانی:
«در این اثر ما با این گزاره، یعنی ارتباط حوادث جهان با یکدیگر، به صورت نظری مواجهیم. یعنی بنای این اثر بر همین گزاره استوار است و میخواسته با توجه به ساختار چرخدندهها که یکی یکی حرکت می کنند و بعد حرکتی را در جایی دیگر باعث میشوند، چیزی بگوید. در واقع چرخدندهها بیشتر از اینکه مفهوم خشونت داشته باشد، مفهومی ریاضی و مهندسی دارد.»
مطلب کامل
استیون کینگ: فرمانروای کابوسهای ما
ژان پییر دوفرن – برگردان: خجسته کیهان
استاد جوان ادبیات که دستخوش ناامیدی بود، احساس میکرد چهار گزینه پیش رو دارد: عضویت در یک فرقه مذهبی، در حزب جمهوریخواه، روی آوردن به مواد مخدر، یا... او گزینه چهارم را ترجیح داد و نوشتههای مچاله شدهای را بازیافت. پشت ماشین تحریر کهنهاش نشست... و رمان "کری" متولد شد: دختر نوجوان و ژندهپوشی که پدرش رفته بود، از کمبود محبت رنج میبرد و مادرش زنی متعصب و واپسگرا بود. چهره امریکای دهه 1970 در وجود دختر جوانی که در گودال مار دبیرستان گم شده بود. نخستین ناشرش با هیجان از آن یاد میکند: "کری" نخستین اثر نویسندهای بود که توانست بدترین کابوسهای خوانندگان را به رؤیای طلایی ناشران تبدیل کند.
مطلب کامل
افشره شراب قدسی یا نقدی بر عصاره سوما
مجید نصرآبادی
کتاب ریگ ودا شامل نیایشها و تحسینهای فراوان نسبت به حدود هفتاد و شش موضوع است که بیشتر آنها اشیاء و یا قدرتهای طبیعی تشخص یافته از قبیل خورشید، ماه، آسمان، باد، باران، غروب، زمین، هوا، آتش و غیره را شامل میشوند. مهمترین خدای وداها خدای هوا و باران است. نیازهایی هم که در نیایشهای معتقدین به این خدایان قدیمی هندو ابزار میشوند بیشتر در رابطه با طول عمر، فرزندان پسر، ازدیاد گله، محصول کشاورزی خوب، رهایی از قید مرض، استیلا بر دشمنان و رفاه کلی دنیوی است. اخلاقیترین خداهای ودایی وارونا خدای فراگیر و جهان شمول است. وارونا و تقریبا همه خدایان ودایی دیگر در دین هندویی قرون و اعصار بعد از میان رفتهاند اما پرستش ابتدایی و ترس و بیم از قدرتهای درون طبیعت هنوز هم در دین هندویی وجود دارد.
مطلب کامل
نگاهی به عشق از منظر بوبن
لیلا همتی
اگر اخلاق را در ظرف عشق بریزیم، معجونی که به دست میآید، جز برای عاشق قابل درک نخواهد بود. و خب، خود عشق هم جدا از عالم خاصی که دارد، شامل انواع و اقسام میشود. از قابل تصورترین شکل ممکن تا غیرقابل تصورترین نوع آن؛ از رمانهای عشقی مبتذل تا عشقهای بیقید و شرط، رها و امروزی در آثار بوبن.
آیا هر بار که عاشق شدهایم، عاشق آن شخص خاص بودهایم یا خود عشق؟ آیا هر بار که عاشق شدهایم، عاشق آن شخص خاص بودهایم یا هیجان عشق؟ آیا هر بار که عاشق شدهایم، عاشق آن شخص خاص بودهایم، یا رابطه جنسی با آن شخص خاص؟ آیا اصلا هر بار عاشق شدهایم؟ اصلا چرا باید عاشق یک شخص خاص بود، درحالی که بیش از شش میلیارد انسان دیگر در روی کره زمین هست؟ اما هر بار که عاشق شدهایم، عاشق شدهایم و گریزی نبوده و...
مطلب کامل
دهه شصت، نارنجکهای پلاستیکی، نویسنده امروز
شهلا زرلکی
یک سال از انتشار رمان "خنده را از من بگیر" میگذرد. این روزهای سال 1387 برای جواد ماهزاده روزهای خوشی بود. روزهای آمدن مجوز انتشار کتاب و نشر آن. نویسندهها خوب میدانند معنی انتشار کتاب اول یعنی چه؟ چه شعف و هراس توامانی را برای نویسنده به ارمغان میآورد. اما حالا دیگر جواد ماهزاده آبدیده شده است. حتما آبدیده شده، چون دو ماه و نیم است که از بازداشت او گذشته و اکنون داستاننویس، زندانی است. به میان نویسندهها که میرویم همهجا صحبت از او اوست و این که ای کاش هر چه زودتر آزاد شود. والس هم آرزو میکند جواد تا قبل از آن شب دیجور، یلدا، روی آزادی ببیند و چه دیدید که اگر از زندان آزاد شد با داستانی میهمان ضیافت شب یلدای والس هم شد.
مطلب کامل
دیدار با تن، دیدار با مسخ
عصر روز یکشنبه 10 آبان، نشستی دیگر از سلسله نشستهای نقد ادبی والس با موضوع نقد و بررسی مجموعه داستان «دیدار با خورشید» اثر محمدرضا پورجعفری برگزار شد. این نشست با حضور نویسنده کتاب، سعید طباطبایی، شهلا زرلکی، فرشته نوبخت و ترانه صادقیان برگزار شد:
متاسفانه منتقدین ما جسارت ندارند و به همین دلیل فضای ادبی ما بسیار محافظهکارانه و بسته است. منتقد وقتی نمیتواند مثلا دربارهی داستانی مثل خجک حرف بزند، سکوت میکند و اصلا چیزی نمیگوید. با این حال آقای پورجعفری جزء کسانی است که تمرد دائمی دارد و البته این تمرد همیشه هم موفق نیست چرا که خیلی از اوقات باعث شده که آثارشان به همین بلای سکوت گرفتار شود و البته استثناهایی وجود داشته مثل موفقیتی که با رمان «گرگ و میش» به دست آورد.
مطلب کامل
کافکا و پروبلمای مکان یهودی
افشین توحیدی
زبان همچون تن معصوم ارفه تکهتکه شده است و هر پاره آوازی از آن خود را میخواند. تکهتکه شدن برای کافکا تکثیری معضل آفرین است. برای هر یهودی چنین بوده است. او خواهان وحدتبخشی به قطعات مرکزگریز معنا است و آنگاه که نمیتواند، سر سوزاندن طرحهای خود را دارد. او نمیتواند خود را عامل تکهتکه کردن دوباره زبان تصویر کند. این کنش الحادی بیش از طاقت اوست. از ماکس برود میخواهد قطعات او را بسوزاند. برود نمیفهمد. تا به حال ندیدهام که کسی دلالتی برای سوزاندنهای کافکا بیابد. تمنای کافکا تا به حال فهمیده نشده است و این به طرز جنونآسایی بر جذابیت تصویری که از او پرداختهاند افزوده است. کافکا نهلیستی دمدمی مزاج و نافهمیدنی نیست. او ردی از آنچه میاندیشید را در گوشه گوشه نوشتهها و زندگیاش به جا نهاده است.
مطلب کامل
رازهای مادری که از سرزمینش دور مانده است
آزاده دواچی
از دیگر خصوصیات اشعار بدیهیان تشخص دادن به رویکرد زنانه در واژههای شعر است. وی زبان شعریاش را به نحوی پیش میبرد تا از آرزویی مشترک صحبت کند و در جدال با محیط، سرافراز باز میگردد. وی زنی است امیدوار که طبیعت را از دید مادرانه خودش مینگرد و از رویکردهای طبیعت که عمدتا زبان مردانه در تسخیر آنها است، زنانگی خود را بیرون میکشد. روانی شعر وی، منی را به تصویر میکشد که در عین حال که زن است، پریشان نیست و درونی آگاه و منطقی دارد. در وجودش تضاد و جدال با درون به معنای واقعی وجود ندارد. وی طبیعت خشن را نرم میکند و با کلمات خودش آنها را در تسخیر روان آرام خود در میآورد. حتا تصاویر من اعتراضی هم در اکثر اشعارش به نوعی آرامش میرسد:
از همسایه میپرسم جسد گربه سیاه تنها را دیدهای
میگوید به رنگ ببر بود یا به رنگ شغال؟
مطلب کامل
کلیما، کلیمای چک
سلسله نشستهای نقد والس در سال 1388 در عصر یکشنبه مهرماه با گفت و گو بر سر کتاب "در انتظار تاریکی، در انتظار روشنایی" نویسنده شهیر چک، ایوان کلیما آغاز شد. مدیا کاشیگر، فروغ پوریاوری، امیر احمدی آریان، رضا نجفی، شهلا زرلکی، فرشته نوبخت و سعید طباطبایی گرد آمدند تا درباره این کتاب و جهان داستانی کلیما گفتگو کنند.
این رمان شرح بلاتکلیفی بزرگ انسان است که محصول حاکمیت نظام توتالیتر و سرگردانی انسانها در چنین فضاییست. در واقع وضعیت نامتعین غالبترین وضعیت حاکم بر رمان است. پاول نماد خوبی برای یک شهروند مجبور است. او در جوانی سودای رهایی دارد و بر همین اساس در برابر حاکمیت میایستد اما زمان همهچیز را در خود حل میکند، آن هم درست در لحظهای که رمان با این پرسش کلیدی که «کدام زندگی مال خودم است» پایان میگیرد.
مطلب کامل
کنده شدن از واقعیت
یوسف انصاری
با خوانش سطرهای آخر داستان مشکل اصلی راوی تا حدی بر ملا میشود. راوی یک نوع شخصیت گریز از مرکز دارد. یک نوع کنده شدن و پرت شدن از واقعیت به رویا، نبود شخصیت مستقل و فرار از جمع به گوشهای خلوت. شخصیت واقعی راوی نیز در پارهای از ابهام قرار دارد. لباس مردانه پوشیده است و مدام در حال تغییر شکل دادن. تکلیفش با خودش یکسره نیست و با این که گویی شادتر از دیگر شخصیتها و تیپها به نظر میآید ولی در دنیایی از ابهام زندگی میکند. دلسوزیاش دیری نمیپاید و با سگ بیشتر از آدمها انس میگیرد ولی در آخر باز تنها است و به افیون پناه میبرد تا از واقعیت کنده شده و به رویا پناه ببرد. در حالی که کمک میکند دیگران از مرگ نجات پیدا کنند ولی آنها را به حال خودشان رها میکند. سلسلهای از آدمهای قصه نیز آدمهای کنده شده از واقعیت و پناه برده به رویا هستند. گویا همه در یک کابوس مشترک زندگی میکنند.
مطلب کامل
جواد اسحاقیان
محورهای جانشینی و همنشینی در داستان نفتی
آنچه "چوبک" را از "هدایت" متمایز میکند، نقش برجسته وی در ترسیم منش واقعی شخصیتهای زن در داستان است. اگر از چند مورد استثنایی بگذریم، بیش تر زنان "هدایت" منش و ذهنیتی چون او دارند. نمونه مشخص و قابل قیاس داستان آبجی خانم اوست. او نیز چون "عذرا" پیوسته مورد سرکوفت و تخفیف خانواده است. در آغاز به رفتارهای جبرانی مذهبی کشیده میشود اما چون احساس آرامش نمیکند، خود را در حوض خانه غرق میکند تا با رفتن مستقیم به بهشت، از آرزوهای حقیر دنیایی آزاد شود. نویسنده که این دنیا را برای خود تنگ و یگانگی و همزیستی مسالمت آمیز جسم و جان را غیر ممکن میداند و هر لحظه شخصیتهای داستانی خود را به آن دنیا میفرستد، "آبجی خانم" را هم مانند خود در آب غرق میکند. این اشاره نشان میدهد که شخصیتهای مخلوق "چوبک" تا چه اندازه "حقیقتنما" و کسان پرداخته "هدایت" تا چه مایه "آرمانی" و "ذهنی"اند.
مطلب کامل
نگاهی به رمان بوی خوش تاریكی
سروش علیزاده
در بوف کور با فرمی روبهرو میشویم که در ابتدا شخصی به بازگویی مسایلی میپردازد که به صورت سورئال و شگفت به مخاطب عرضه میشود و در بخش دوم به نوعی به توضیح رئال ماجرا میپردازد و به نوعی مسایل را باز میکند و چنین فرمی در بوی خوش تاریکی هم دیده میشود. شباهت زن اثیری به شهرزاد و در جای دیگر شباهت لکاته باز به همین شهرزاد نیز شباهت دیگر این دو رمان است و باز هم میتوان به مشابهتهای بیشتر اشاره کرد که به نظر این قلم حسن این رمان است زیرا از دانشمندی که با ریاضیات اثبات کرد که زمین به دور خورشید میچرخد پرسیدند چطور به این اثبات رسیدی و او گفت: با پا گذاشتن بر شانه بزرگانی که پیش از من بر این ادعا تاکید میکردند.
حال که به بازخوانی دوباره این رمان پرداختهام از رای و اصراری که بر اول شدن این رمان به عنوان یکی از داوران دور پایانی جشنواره رمان متفاوت "واو" داشتم پشیمان نیستم و معتقدم این رمان به حق برنده این جایزه شده است.
مطلب کامل
عاقلترین دیوانه پاریسی
هامون نیکویی
در سال 1970 دوساد به عنوان یکی از نمایندگان شورای ملی فرانسه انقلابی انتخاب شد. او یکی از اعضای گروه معترضین بود، گروهی بدنام با تفکرات رادیکال افراطی. در این مقطع او رسالههای سیاسی زیادی نوشت که در آنها به ترویج تفکر "به کارگیری رای مستقیم" پرداخت.
در سال 1793 از وحشت حکمفرمایی اندیشه ترور در فرانسه در گذار از هیجانات انقلابی، دوساد جهت حفظ جان و موقعیت خود مجبور به نوشتن یکسری مدح و ستایش شد و به همین رنج از موقعیت استعفا کرد تا بیش از این شرمنده قلم نشود. در این ایام او متهم به میانه روی شد و پیرو این قضیه یکسالی زندانی شد و نهایتا به مرگ محکوم شد. اما برای دومین بار از حکم مرگ آنهم از نوع انقلابی فرانسوی یعنی با گیوتین نجات پیدا میکند. آنهم نجات یافتنی غیرقابلباور که آنرا به یک خطای اداری-اجرایی نسبت میدهند.
مطلب کامل
اراده معطوف به هیچ
فتحالله بینیاز
شروع رمان، اگر نگويیم مانند متنهای روایی کلاسیکنویسهایی چون بالزاک، زولا و دیکنز است، دست کم شباهت زیادی به آثاری دارد که کم و بیش با متنهای مدرنیستی فاصله دارند، برای نمونه آثار تامس هاردی، رودیارد کپلینگ و داستانهای اولیه دیوید هربرت لارنس.
مدخل روایت فرزند پنجم، از ریتمی آرام برخوردار است، پلات فاقد فراز و فرود تند است، نقل بر تصویر غلبه انکارناپذیری دارد و چون گره و بحرانی در داستان حس نمیشود، خواننده خود را با متنی رو به رو میبیند که نویسنده کوششی برای تهییج او به خرج نمیدهد؛ متنی کند و آرام که در بعضی جاها خواننده حس میکند آن را نمیخواند بلکه مشاهدات دانای کل را تماشا میکند؛ به ویژه در مورد افراد داستان.
مطلب کامل
آسمان شب در چشم او سبز خواهد شد
محمد حقوقی
شاعری که زبان را فقط وسیله حرفهای خود قرار میدهد، اگر نتوانیم بگوییم شاعر موفقی نیست، میتوانیم بگوییم که شاعر امروز نمیتواند بود. چون شاعر امروز، با زبان برخورد میکند و گاه حتا بیاینکه بداند حاصل این برخورد چیست؟ و ما در پایان هر شعر است که متوجه میشویم زبان، شکل تازهای از رفتار خود را به نمایش گذاشته است، به شکلی که در حد اعلاء، همه آنها را که به نحوی با زبان سروکار دارند، متوجه و چه بسا مجذوب خواهد کرد. به خصوص که این رفتار، خود به روابط پنهانی کلمات راه میبرد و ما در پرتو آن و در پشت شکل ظاهری شعر به شکل درونی آن نیز میرسیم، و به آن به عنوان یک شعر «ساختمند» نگاه میکنیم و متوجه میشویم که چگونه هر یک از کلمات ضرورت حضور خود را در جایگاهی که نشسته است یا در جاهای مختلف در نحوه همنشینی با کلمات دیگر توجیه میکند و اگر نکند به این علت است که شعر، یک شعر کامل و با «ساختار»ی استوار نیست.
مطلب کامل
برشهایی آگاهانه از تاریخ و واقعیت
رسول عبدالمحمدی
تلاش نویسنده در پرداختن به زوایای پنهانی از زندگی موسیقیدانان معروف، وقتی با برخی کشف رمزها از شخصیت و موقعیتهای روانی این انسانها ترکیب میشود داستانها را به جهانوارهای جدید نزدیک میکند. ولی غلظت کم پرداختن به جنبههای روانی و زوایای پنهان فکری قهرمانان داستانها در برابر غلظت زیاد پرداختن به تاریخ زندگی ایشان باعث میشود این داستانها بیش از آنکه روان-داستان یا داستانهای ایجاد کننده شخصیتهای خاص و افکار خاص باشند، تبدیل به داستانهایی تاریخی درباره زندگی افرادی معروف بشوند. لذا آنچه بیش از هر چیز خواننده را به سوی این داستانها جذب میکند علاقه او به دانستن زندگی افراد معروف است. پس این داستانها را نمیتوان در قلمرو ادبیات خلاقه که دامنه هستی را افزایش میدهد جای داد.
مطلب کامل
آسمان و ریسمان - نظری بر كتاب «تريسترام شندی»
عبدالعلی دستغیب
رمان «زندگانی و عقاید آقای تریسترام شندی» ویژگیهای عجیب و غریبی دارد و صفحات سیاه و سفید و كدر و روشن در آن زیاد است. بیستمین فصل جلد دوم شكل پیشگفتار دارد و فقط یك جمله است. «از عقاید و نظرات تودهی جاهل واهمهای ندارم، با اینهمه از آنها تمنا دارم بر این اثر ناچیز من ببخشایند كه در آن همیشه هدف و منظورم این بوده است كه از مطالب خوشدلانه و شوخ به چیزهای جدی و از چیزهای جدی به مطالب شوخ و نشاطانگیز بپردازم. جان آو سالیبوری.» سطرهای كتاب مشتمل بر خطوط چمن در قیچی و كژ و مژ است و اینها همرا است با بین هلالها و خطهای فاصل طولانی. ابداعهایی از این دست جریان پیوستهی نثر داستانی را كه عموما مشخصكنندهی رمان است، میگسلد و بههممیزند و نویسنده در انحراف از رسم معمولی رماننویسی پافشاری دارد.
مطلب کامل
نقد كتاب "ناشناخته ماندگان" در نشست والس
جالب است که پاتریک مدیانو هم در کتاب ناشناخته ماندگان و هم در داستان مرا نگین کوچولو مینامیدند از شیوه روایی زنانه استفاده کرده است. شخصیت محوری داستانهای مشابه او دختری جوان است و طبیعی است که نویسنده از روایتی زنانه بهره بگیرد تا بتواند تجربههای درونی و تحولات ذهنی یک دختر جوان را به خوبی روایت کند. مدیانو از این شگرد به خوبی بهره میگیرد تا آنجا که اگر امضای او را از این دو اثر حذف کنیم، به سختی میتوان حدس زد که نویسنده مرد بوده است. به هر حال حتا اگر منتقدان ادبی به این باور رسیده باشند که مهارت "زنانه نوشتن" یک مرد و یا "مردانه نوشتن" یک زن، یک مقوله ابتدایی در حوزه نقد ادبی است، باز هم نمیشود بر قدرت و توانایی این نویسنده فرانسوی در ساخت و پرداخت شخصیتی کاملا زنانه چشم پوشید.
مطلب کامل
شريك شدن در تجربهای استعاری
آزاده فراهانی
هر اثر ادبی از راهی مخصوص به خود سعی میكند یا روایتی جدید از هستی ارائه دهد و یا بخشی از تجربیات انسانها را برای دیگران تصویر سازد. آنچه مهم است این است كه این اثر باید در نهایت بتواند جهانوارهای مخصوص خود را ایجاد نماید. البته در هر حال اگر یك اثر ادبی كاركرد خویش را به درستی به اتمام برساند، روایتی جدید از هستی را ارائه داده است. چه نویسنده در سازوكارهای عادی هستی دست برده باشد چه در اثری واقع گرایانه تنها به توصیف بخشی از هستی پرداخته باشد، در نهایت، روایتی جدید از هستی را ارائه نموده است؛ چون حداقل كاری كه كرده این است كه سازوكاری را كه در جهان عینی پیرامون ما برقرار است وارد متنی جدید کرده است. روایت دوبارهی هستی و ایجاد متنی جدید از آنچه دیگران به تجربه دریافتهاند، به شكلهای گوناگونی میتواند ایجاد شود.
مطلب کامل
لذت ناپدید شدن
مجيد تيموری
مجموعه «ناشناختهماندگان» تاكيد بر خاستگاههاي بحران هويت در شخصيت متلاطم انسان در دورهاي از زندگي اوست. مرحلهاي كه از دوران بلوغ در حال گذر شروع ميشود و به چگونگي فروپاشي يا استقلال و ثبيت نسبي شخصيت فرد در خويش و اجتماع ميانجامد. شخصیتها در سه روایت همگونِ موضوعی ـ تقدیر، سرنوشت و آينده نامعلومي كه در انتظار آنهاست ـ واکنشهای متفاوتی نشان میدهند. این واکنشها تكثير گرههاي كور فاجعهاي است كه در گذر زمان در حال شكلگیری است. «پاتریك مدیانو» با واكاوی درونی و تحلیل انگیزههای رفتاری در صدد كشف علت واكنش شخصیتها در برابر عوامل درونی، عوامل بیرونی و محیطی است. خوانش ناخودآگاه فردی و جمعی مخاطب را به دریافت ریشههای ناامنی فردی و اجتماعی سوق میدهد و لایههای پنهان و زوایای تاریك شخصیت را نمایان میكند.
مطلب کامل
نقد كتاب "خاله بازي" اثر "بلقيس سليماني" در نشست نقد ادبي والس
رمان "خالهبازی" با تاملی نظرورزانه در خصوص آدم و حوای مانوی آغاز میشود که به موجب آن آدم نورانی و حوا ظلمانی است. به پیروی از اندیشهی ثنوی، ساختار رمان نیز ثنوی است و عنصر روایت بین دو شخصیت اصلی رمان (مسعود و ناهید) تقسیم میشود. این رمان با برجسته سازی نشانههای جبری سرنوشت محتوم زن ایرانی را هم بر حسب بازتولید اسطوره مانوی دنبال میکند.
خالهبازی با خودکشی "سیما" و فرار "ناهید"، در نتیجه گیری پدیدهی دوهمسری را تائید نمیکند اما با مقدمه چینی روشنفکرانه و انطباق سرنوشت زن بر باورهای اسطورهای همسو با ارزشهای رسمی در انکار نقش تاریخی زن اهتمام میورزد. با این همه اصرار مولف در بازگشت به جهان اساطیری و گره زدن آن با ارزشهای سنتی، قدرت توهم آفرینی مضاعف دارد که نمیتوان آن را دست کم گرفت.
مطلب کامل
از توماس مان تا یولیا فرانک
نوشته: هیده زولتا - ترجمه: فرهاد سلمانیان
ادبیات آلمان میتواند بسیار ژرف، جدی، تاریک و غم انگیز جلوه کند. در عین حال این ادبیات با تمامی دشواریهايش، سرشار از اشارهها و کنایههای ظریف است. نویسندگان آلمانی علاقهی بسیاری به نوشتارهای توصیفی مفصل و دقت موشکافانه در تشریح شخصیت های داستانی خود از نظر جلوهی ظاهری، شیوهی زندگی، طرز فکر و تجربههای زیستی آنها دارند. در رأس همهی این نویسندگان توماس مان در رمان شکوهمند خود "خانوادهی بودنبروکها" فروپاشی یک خانوادهی تاجر پیشه در شهر لوبک را روایت میکند. براساس توصیفهای دقیق این کتاب، اتاقی در بنای یادبود توماس مان و برادرش هینریش مان در شهر لوبک ساخته شده است. در حالی که او در رمان هایی چون "کوه جادو" و "مرگ در ونیز" از نابودی طبقهای ثروتمند و پایان یک دوران مینویسد، هرمان هسه یکسره رنجهای فردی یک شهروند را محور کار خود قرار میدهد.
مطلب کامل
هشدار به نسل امروز و گواهی به نسل فردا
امید شمس
امروز میتوانیم به جرات بگوییم و کمتر کسی با ما مخالفت خواهد کرد، که شعرفارسی (شاید همچون سایرحوزههای فرهنگ) پس از یک اوج جوانمرگ شده بیرمقترین دوران خود را پشت سر میگذارد. قریب به اتفاق مجموعههای شعر چاپ شده در دهه هشتاد نشان دهنده انحطاط آشکار در دیدگاههایی است که یک دهه قبل پایههای یک انقلاب ادبی به نظر میرسیدند. از سوی دیگر هجوم بیسابقه اشعاری بیمایه و بیهوده و بیدلیل به گونهای ذائقه و سلیقه مخاطب را به لحاظ کیفی و کمی آلوده که عملا فضای کلی شعر فارسی را به سمت یک پوپولیسم فراگیر و یک پسرفت جبرانناپذیر سوق میدهد. این یادداشت تلاش دارد تا ریشههای این وضعیت را از خلال مرور اتفاقات ادبی دهه هفتاد جستجو کند.
مطلب کامل
از کافکا تا گراس- از موزیل تا هانتکه «گفتگو با علیاصغر حداد»
سعید طباطبایی
آنچه از آثار کافکا به فارسی برگردانده شده کمتر بویی از کافکا برده است. به خصوص که بیشتر مترجمان از انگلیسی دست به ترجمهی کافکا زدهاند. برخی از نویسندههای بزرگ در ایران سوزانده شدهاند که یکی از آنها کافکا است. ترجمههای نامعقول آثار کافکا، بازار را اشباع کرده است. متاسفانه ناشران هم فکر میکنند که ترجمههای جدید از آثار کافکا بازگشت سرمایه به همراه نخواهد داشت. اما آنچه به عنوان «آمریکا»، «قصر» و «محاکمه» ترجمه شدهاند ربطی به کافکا ندارد. من البته شناختی از این مترجمها ندارم اما فکر میکنم یک مقدار دید تجاری آمیخته با سادهلوحی موجب ارتکاب چنین ترجمههایی شده است. زبان این آثار نه با معیار آثار کافکا میخواند نه با معیار زبان فارسی.
مطلب کامل
سمفونی اوهام
در مجموعه حاضر از یک سو آشکار شدن و محو شدن جبری طبیعت و دخل و تصرف آن در موقعیتهای مختلف بیان میشود که حس عمیقی از شناختهای تجربهنشده را به مخاطب ارایه میدهد و از سوی دیگر طغیان تجربههای زیسته (به نوعی مرگ) است. این تجربههای زیسته در تمایلات نهفته فرهنگی در باورهای سیال سنتی و خرافههای اعتقادی و بومی خصوصا در نظامهای ارزشی تکثیر میشوند و در نهایت با مجذوب شدن مجدد مخاطب در دریافت این خلاء معنایی و استعاری ـ آن هم در گستره ذهنیتهای شناور ـ امکان انتقال معنا از بین میرود و ناگزیر، وحشت سیال تجربه در ما باقی میماند.
نویسنده با استفاده از ترفندها و تکنیکهای روایتی توانسته به خوبی مناسبات درونی و پیچیده متن را رمزگشایی و کدگذاری کند.
مطلب کامل
بازخوانی داستان "داش آکل"
علی صيامی
"داش آکل"، شخصیتی مجازی است که در خیابان درخونگاه شمارهی 1+12 در خانهای قدیمی با دری چوبی و کوبه دار و حیاطی و حوضی و اعیانیِ پنجدری زندگی میکند. او از متن داستان داش آکلِ صادق هدایت (با همان شکل و شمایل و قواره) نقبی به دنیای اینترنت زده است. او از همکاری و یا همسرایی با وبلاگ "آماتورها به بهشت نمیروند"، به خاطر اساعهی ادبی که یکی از گردانندگان آن سایت در دنیای مجازی اینترنت (رعنا) به او کرده قهر میکند. رعنا در چتهایش در بازی داستاننویسی اینترنتی چیزی را به داش آکل گفته که به تریج قبای او برخورده است. پس بروبچههای وبلاگ؛ سه دختر و سه پسر به سراغش میروند تا دل او را به دست بیاورند، تا او را از دست نداده باشند.
مطلب کامل
عکسهایی با نگاه فوری عشقبازی
سهراب رحيمي
مهارت شیدا محمدی در بازیهای زبانی، کمکی به بافت و ساختمان زبان شعرش نمیکند و شعرش را در خطر اضمحلال قرار میدهد. استفاده از فنون زبانی و چم و خمهای تکنیکی کمک نمیکند تا شعرش از یکنواختی و بیتحرکی و گنگی به درآید و تبدیل شود به سمفونی چندصدایی و چندآوایی که به شکل اپرتی ملون، اجرای نمایش رقص واژهها میشود و فکر شاعر را از زوایای مختلف دعوت به حضور در صحنههای مختلف می کند.
شعر شیدا محمدی در اوج خود یک نوع سرگیجهی بیپایان است، هر چند در این شعر، این سرگیجه به طرزی زیبا و شاعرانه به اجرا درآمده است.
مطلب کامل
كاوشي درچيستي ادبيات
مجيد نصرآبادي
چيستي ادبيات در هر دوراني متاثر از نگاه منتقدان همان عصر به مسئله ادبيات است. در دنياي كهن "نقش ترغيبي و ارجاعي" زبان مهمترين كاربرد را براي ادبيات داشته است، اما در دوران معاصر نگاه منتفدين بيشتر معطوف به "نقش هاي فرا زباني و ادبي" زبان است. ادبيات كاربر روي زبان است و زبان كانال ارتباطي كه از طريق آن تفكر، تجربه و عاطفه به مخاطب منتقل مي شود و اين عوامل بايد با تخيل جمع شود تا زبان هنجار را به زبان ادبي تبديل كند و در قالبي زيباشناسانه كه متاثر از نگاه دوران است شكل پذيرد و مخاطب را بر انگيزد. ادبيات هنري متاثر از زمانه است كه در حيطه زبان رخ مي نمايد.
مطلب کامل
نقد رمان "تو خودت را دوست نداري" اثر "ناتالي ساروت" برگردان "مهشيد نونهالي" در نشست نقد کتاب والس
اين اثر واگويه هاي دروني يك ماي پراكنده و منتشر شده است. سؤالي كه ايجاد مي شود اين است كه رمان چيست و آيا اين پديده يك رمان است؟ من مي گويم بله. شايد به اين دليل ساده كه ما داريم روايت آرام و ملايمي را پي مي گيريم كه تغيير و حركت در آن ديده مي شود. مايي كه در آغاز هر كدام از خرده روايت ها وجود دارد با ماي آخر آن فرق دارد. از منظر دريدا مي توان گفت اين رمان نوعي بازي دلالي بي پايان است. اگر بخواهيم براي اين متن نامي بگذاريم مي توان آن را «بي پاياني گزين گويه ها» ناميد. گزين گويه هايي داريم كه وضعيت بي پاياني را براي ما ايجاد كرده اند.
مطلب کامل
خودنگري يك چهره
فتح اله بينياز
ارزش پيدا كردن اشياء، نخستين بار بهوسيله كارل ماركس وارد عرصه فلسفه شد و «شىءزدگى» و كالاپرستى به مثابه مقولههايى مرتبط با امر «از خودبيگانگى» در مقياس وسيعى مطرح شدند. نكتهاى را هم نبايد از نظر دور داشت: اشياء داستانهاى واقعگرا، حتى از نوع مدرن، عناصرى معمولىاند و خواننده دیر یا زود با آنها - براى نمونه داروخانه هومه در رمان «مادام بوواری» اثر فلوبر، خشم سیاه پوستی به نام واش در داستان «واش» از فاکنر و افکار «آشنباخ» در «مرگ در ونیز» نوشته توماس مان - آشنا مىشود. و با آن «الفت معمولى» برقرار مىكند، درحالىكه در «تو خودت را دوست نداری» نه تنها مکانی مثل کتابخانه تعین ندارند، بلکه خواننده سرانجام با جا و مکان «گویندهها» بیگانه میماند و احساسات راوی برایش محلی از انس و الفت ندراد.
مطلب کامل
رنج متن
شهلا زرلكي
ساروت در سال 1994 درست شش سال قبل از مرگش در گفت و گو با رامین جهانبگلو (کتاب نقد عقل مدرن) میگوید: «واقعیت روانشناختی امروز ما پیچیدهتر از واقعیت روانشناختی رمان قدیم است. ما به طور فزایندهای با پیچیدگی عظیم شخصیت روبهرو هستیم. من ترجیح میدهم از "من" ی حرف بزنم که هم از نظم منطقی آگاهی فرار میکند و هم از توصیف سیستماتیک ناخودآگاه. اینجاست که "من" چند بعدی و چند شکلی نمایان میشود که سعی دارم آهسته آهسته به چنگش بیاورم، درست مثل فیلمی که با دور کند تماشا کنید. به آنچه در این شخصیت میگذرد نگاه میکنم و بدون آن که از همان آغاز یک برچسب روانشناختی مثل عقده اودیپ یا چیز دیگر به آن بزنم، تغییر و تحول آن را میبینم.» با توجه به آنچه ساروت در این گفت و گو در ارتباط با پیچیدگی شخصیت و یا همان من چند بعدی میگوید، میتوان با قطعیت اعلام کرد که رمان «تو خودت را دوست نداری» در حقیقت مصداق و مثال کاملی برای تئوری های نظری اوست.
مطلب کامل
برخورد نارسيسيستي با اگزيستانسياليسم
رسول عبدالمحمدي
نويسنده به خوبي توانسته وجود را به شكلي كه با تفكر اگزيستانسياليستي خوانايي دارد به تصوير بكشد، عدم تمايز شخصيت ها از هم يكي از دلايل بارز اين ادعاست. آنچه صورت منطقي اين اثر را شكل مي دهد دغدغه هاي فكري و حسي اي است كه در سراسر رمان وجود دارد و همواره خواننده را منتظر نتيجه نگه مي دارد، ولي همين عدم شكل گيري شخصيت و ازدحام مسائل ذهني مطرح شده در رمان و عدم شكل گيري قصه در نهايت باعث مي شود بسياري از مكالمه ها زائد جلوه كنند و صورت منطقي رمان لطمه ببيند. به گونه اي كه شايد بتوان انتزاعي بودن رمان را به دليل عدم توانايي نويسنده در تصوير وجود با صبغه ي اگزيستانسياليستي با استناد به واقعيت دانست. در نهايت رمان تبديل به متني جهت بروز نگاهي شده كه سعي دارد برخي مختصات دنياي پسامدرن را وارد تفكر اگزيستانسياليستي كند.
مطلب کامل
نامرئي نوشتن
مجيد تيموري
پلکله: هنر، نامرئی را بازگو نمیکند. بلکه نامرئی را مرئی میکند. با نیم نگاهی به این جمله، ناتالی ساروت نیز ادبیات را جنبش مداومی از مرئی به نامرئی، از عیان به نهان از شناخته به ناشناخته میداند یعنی ادبیات را دگرگونی مداوم صورتها و قالبها مینامد براساس همین غیرمتعارف بودن روایتهایش و عدم استفاده از تکنیکهای داستانی و شخصیتپردازی جزء لاینفک منشور تفکری است که با عنوان ضد رمان پایهریزی کرده است البته قصدم توضیح و تبیین چارچوبهای جریان رمان نو در ادبیات نیست. بیشک تحلیل روانشناختی و درونکاوی (من) در رویدادها و اتفاقات روزمره آن هم با چند من تکهتکه شده در درون من آرمانی و گفتوگوی غیرمتعارف آنها به کشف زوایای تاریک و مبهم ناخودآگاه منتهی میشود.
مطلب کامل
در برابر دستهای جاودانگی (نگاهی به شعرهای مهرنوش قربانعلی)
سهراب رحيمي
خواننده به ناگاه در برابر جهانی دیگر قرار می گیرد؛ جایی که می شود دریا را به هم کوبید. اجرای نامعمول کلمات معمولی، استفاده از حداقل کلمه برای آفرینش حرکت در لحظه و قرار دادن خواننده در برابر عمل انجام شده، خبر از وجود شاعری با ذهن خلاق می دهد.
به رعشه افتادن لولاهای توفانی اما اندکی متضاد به نظر می رسد مگر آنکه شاعر قصد و غرض خاصی در کتمان حقیقت داشته باشد؛ و حقیقت چیست جز لشکری از استعاره ها( نیچه). و چشمی که با جزر و مدش معبد را به آشوب می کشد مگر چیزی جز عشق می تواند باشد!؟. همان که شاعران و هنرمندان بسیار در ستایشش شعرها و حماسه ها و سمفونی ها نوشته اند. اما اینجا راوی به شکلی غیرمتعارف، حکایت از آرزوهای بربادرفته و بحران حاصل از عشق می دهد، عشقی که خود زندگی ست و لحظه ای که از دست می رود تا در جایی دیگر تبدیل شود به ابدیتی در پهناور بی نهایت.
مطلب کامل
نوشيدن کلماتی که در بطری نمیروند
حسين ايمانيان
مهمترین خصیصهی مجموعه شعر "وقتي شبيه عجيب" اثر "عليرضا بهنام"، تلاشش در دور شدن از کارکرد رسانهای، شانه خالی کردن از به دوش گرفتن بار اضافی (مفاهیم)، و نزدیک شدن به مفهوم «متن» است. سطرهای این کتاب تمهیدات گوناگونی را دستمایه قرار میدهند تا از فهمیده شدن، از تسلیم شدن به کنجکاوی خواننده امتناع کنند. به عبارتی دیگر، مولف، پیش از آنکه از «اثر» (و نه «متن») دست بکشد، تمام توانش را در پاک کردن ردپای خودش، در منهدم کردن آثار سیستم نوشتناش، (اما باز هم به شکلی سیستماتیک)، به خرج داده است. دقت کنید که در عبارت قبلی هم به «سیستم» تاکید دارم و هم به «مولف»؛ چون در ادامه میبینیم که همین «سیستم» چگونه به سختجانی «مولف» دامن زده و به چه طریقی اتفاق خوشایند «حذف خواننده»، و حتا مفهوم هرمنوتیکی «امضای خواننده» را به تاخیر میاندازد و گاهی نیز منتفی میکند.
مطلب کامل
نقد رمان "رازي در كوچه ها" اثر "فريبا وفي" در نشست نقد ادبی والس
نخستین جلسه از نشستهاي نقد رمان والس در سال 1387 به نقد رمان "رازي در كوچه ها" از "فريبا وفي" اختصاص داشت. در اين جلسه كه خود نويسنده نيز حضور داشت، ميترا الياتي، شهلا زرلكي، سعيد طباطبايي، لادن نيكنام، مجيد تيموري، جواد ماهزاده و رسول عبدالمحمدي به نقد رمان پرداختند. آنچه در ادمه مي خوانيد مباحثي است كه در اين جلسه مطرح شده اند. لازم به ذكر است كه سعي شده است مطالب با لحن شفاهي منتقدين ارائه شود و روشن است كه دقت بحث شفاهي با مكتوب متفاوت است.
مطلب کامل
داستاننویسان زن در ایران
فرشته توانگر
زنان داستاننویس از دهه شصت تا نیمهی هفتاد چهرههایی شاخص به حساب میآمدند. نویسندهی زن بودن در این دوره چیز مهمی به نظر میرسید: چیزی تازه، چیزی نو ظهور. زیرا قبل از این دوره، تعدادشان چنان کم بود که گویی همان چند نفر از آسمان فرود آمده بودند. از میان این چهرهها میتوان از منیرو روانیپور، فرخنده آقایی، ناهید طباطبایی، زویا پیرزاد و شیوا ارسطویی نام برد که دو نفر آخر مربوط به بعد از این دورهاند یعنی وقتی هیجان نویسندهی زن بودن فروکش کرده و به چیزی دقیقتر تبدیل شده بود. البته زنان دیگری هم پا به عرصهی داستان نویسی این روزگار غریب گذاشته اند.
مطلب کامل
آستارا؛ بام شعر ایران
شيما مولايي فرد
شعر زاده ی تفکر است، حقیقتی مخیل است، مسلما زاده ی راز است؛اما معمولا درآن دو هدف است: شفافیت وحقیقت. این به آن معنا نیست که خواننده همه ی شخصیت های موجود در شعر را به شاعر منطبق کند بلکه بهترین راه فهم شخصیت شعر آن است که آنچه شاعر در آن نهاده جست وجو شود این است طرح اشعاری كه به دنبال نقد وبررسی آن خواهیم رفت تخیلی است که تخیلی نیست؛امروز شعر به این معناست ما شعر راخیلی کم می شناسیم وهنوز قادر نیستیم خود را تا آخر تسلیم آن کنیم اگر بخواهیم حقیقت را خارج و مستقل از ذهن شاعر بیان کنیم این به معنای حذف افراد واشخاص از دنیایی است که در آن زندگی می کنیم و اکتفا به حقایق عینی.
مطلب کامل
نقد داستان "عید دیدنی" در نهمین نشست داستانخوانی والس
ما در دورهای زندگی میکنیم که نویسندگان تعدادشان رو به افزایش است. اما باید دید از میان خیل نویسندگان، کدامیک در یادها میمانند. ارسطویی در دورهای که وارد عرصه داستاننویسی میشود، در یادها میماند. چرا که خیلی زود سبک خودش را پیدا میکند. من او را نویسندهای صاحب سبک میدانم و از معدود نویسندگانیاست که کارهایش را دوست دارم. نویسنده در این داستان نشان میدهد که روایت را خوب بلد است. فرم خاطرهگون بودن روایت، جذابیت دارد. ما اینجا یک راویـناظر داریم که دارد خاطره تعریف میکند.داستان در حد یک خاطره باقی میماند و ما تا پایان، منتظر حادثهای میمانیم که این خاطره را تبدیل به داستان کند.
مطلب کامل
ادبيات زنانه
فرشته نوبخت
گفته شده که، واژه فمینیسم، اولین بار درمقالهای که توسط الکساندر دوما نوشته شده بود، به زنانی اطلاق شد که رفتاری مردانه داشتند، و درسال 1873 این واژه رسما به عنوان واژهای سیاسی، وارد فرهنگ فرانسه شد و جنبشهای آن دراعتراض به نابرابری حقوق زنان و مردان وبی عدالتی به زن، آرام آرام شکل گرفت، که دراثر گذشت زمان به شکل یک حرکتِ فرهنگی درآمد که به اقتضای زمان شاخههای متعددی ازجمله فمینیسم مارکسیستی ،فمینیسم سوسیالیستی، فمینیسم رادیکالی،فمينيسم ليبرالي، فمینیسم با رویکرد فرامدرن و نیزفمینیسم اسلامی پیدا کرد.
مطلب کامل
نقد داستان " گربههای لال هم آواز میخوانند" در هشتمین نشست داستانخوانی والس
در هشتمین نشست داستانخوانی والس داستان " گربههای لال هم آواز میخوانند..." نوشته "جواد عاطفه" خوانده شد و مورد نقد و بررسی قرار گرفت. در این نشست علیرضا سیفالدینی، مدیا کاشیگر، سعید طباطبایی، مجید تیموری، شهلا زرلکی، جواد عاطفه و محسن فرجی حضور داشتند. در آغاز این نشست شهلا زرلکی درباره ساختار منسجم داستان گربههای… صحبت کرد و گفت: "نویسنده توانسته از پس تلفیق واقعیت و وهم برآید و در جاهایی حتی به مرزهای فراواقعیت نزدیک شده." او مهمترین ویژگی داستان را فضاسازی و قدرت توصیفگری برشمرد اما به عنوان داستان انتقاد داشت و آن را بیتناسب با داستان دانست. او به معضل نامگذاری داستانهای امروزی اشاره کرد و گفت: "نویسندهها توجه چندانی به اسم داستانشان ندارند و در این مورد وسواس کافی به خرج نمیدهند. مثلا داستانهایی برای والس فرستاده میشود که بدون اسم هستند. و این برای من عجیب است"
مطلب کامل
بورخس: بینایی نابینا
جویس اِسمِِرگدیس - برگردان: جواد اسحاقيان
من برای فراهم کردن زمینهی لازم برای طرح نکاتی که بناست در این مقاله بیاید، به مضامین اصلی مدرنیسم ـ آن چنان که در مقالهی الیوت مطرح شده است ـ و برخی اصول پسامدرن ـ آن گونه که در نوشتههای ایهاب حسن هست ـ اشاره میکنم . با این همه این بحث، فشرده و ناگزیر ناکافی است؛ یعنی پیچیدگیهای سنتهای ادبی مدرنیسم و پسامدرن به دقت نمیتواند در تحلیل محدود من بگنجد؛ به ناچار به طرح چند فرضیهی مهمتری میپردازم که در آثار بورخس نمود یافته است. برای تمرکز بیشتر و تبیین بهتر، من در تحلیل خود بر داستان کوتاه ویرانههای مدوّر ـ که از داستانهای برگزیده و عمیقتر اوست ـ تأکید میکنم. فشردهتر بگویم، من میخواهم ثابت کنم که این داستان مبیّن نوعی گریز از اصل "تاریخ بزرگ" [روایت بزرگ یا آرمانخواهی] است که در کتاب ایهاب حسن و مشخصا در بحث از توحید و قدمت خداوند آمده است...
مطلب کامل
خوانشِ سه مجموعه داستان کوتاه از سه نویسنده
علي صيامي
خوانشِ سه مجموعه داستان؛
زندگی مطابق خواستهی تو پیش میرود
من عاشق آدمهای پولدارم
زنی با چکمهی ساق بلند سبز
-داستانهای گلشیری بیشتر روایت چگونگی رابطهی بین زن و مرد در کانون خانواده،
-داستانهای خورشیدفر بیشتر روایت رابطهی دختر و پسر (زن و مرد) در دایرهی روابط خانوادگی و
-داستانهای کربلایی لو روایت چگونگی رابطهی انسانها با یکدیگر، بدون تمرکز به رابطه بین زن و مرد
هستند.
و هرکدام تواناییها و ناتواناییهایی در داستان نویسی دارند که آن دو دیگر ندارند.
مطلب کامل
نقد داستان "تشنگی" در هفتمین نشست داستانخوانی والس
من تلاش کردم این داستان را در قالب تعریف شده داستان قرار بدهم اما نشد. دیدم نه در قالب مدرن قرار میگیرد نه کلاسیک و نه حتی پستمدرن. ویژگیهای این داستان خاص خودش است و برای خودش تعریف شده است... این پیرمرد تکرار همان پیرمردهاست با یک حسرت در پایان. این داستان گنجایش تاویلهای مختلف و متفاوت را دارد. زبان هم روان و سالم است و راوی مسلط بدون آن که آزارندگی دانای کل را داشته باشد. در واقع شیوه روایت راوی به گونهای است که داستان را نازل نمیکند. از طرفی فرم این داستان برای من جذاب بود. داستانی یک صفحهای که خواننده را درگیر میکند.
مطلب کامل
چه باغهایی در یك نسیم میرویند (گفتگو با ضیاء موحد)
سعید طباطبایی
مكتبهای نقد ادبی به اندازهای تعدادشان زیاد شده است كه خود مورخان تاریخ نقد ادبی معتقدند ما تقریبا دچار یك آشفتگی در نقد شدهایم. تنها حسنی كه برای این آشفتگی در نقد یافتهاند وارد شدن مقدار زیادی فلسفه در نقد ادبی است. حتا این پیشنهاد نیز شده است كه با تمركز بر شكل هنری آثار فلسفی ما بتوانیم درون مایهی آثار فلسفی را تعیین كنیم. این نكتهی بسیار جالبی ست. اینكه فوكو دربارهی مرگ مؤلف صحبت كرده و یا این كه بعضی گفتار را بر نوشتار ترجیح میدهند و بعضی برعكس این را معتقدند، اینها احكامی نیست كه برای همهجا افتاده و پذیرفته شده باشد. اما اگر بخواهیم به طور كلی به آثار هنرمندان جهان نگاه كنیم آنچه هنرمندان را از هم جدا میكند نحوهی نگاهشان است.
مطلب کامل
نگاهي به «تهران براي شعر شدن شهر كوچكيست»
خيام ظهيري
«تهران براي شعر شدن …» اولين مجموعهي شعر داوود ملكزاده است. يكي ديگر از همان شهرستانيها كه رفته بالاي بلندي كه بگويد: ما هم آواز خودمان را ميخوانيم. آستارا اين سالها گويا آتش زير خاكستر بوده كه حالا از كناره به درآمده و همينطور دارد مجموعه صادر ميكند كه «تهران براي شعر شدن...» يكي از اخيرترين اين مجموعههاست. شعرهاي اين مجموعه مثل بسياري از شعرهاي ديگر شاعران آستارايي، خصوصن شعرهاي اكبر اكسير از ويژگي مهم طنز برخوردار است. طنزي رايج در تقريبن همه شعرهاي مجموعه كه دوست دارد از هرجايي سرك بكشد و ديده شود.از طعنه و كنايه گرفته تا هجو و طنز موقعيت و گاه طنز زباني ...
سردبير كلهي تاساش را ويرايش ميكند / و خبر ندارد كه من / به تعداد موهاي سرش / پيراهن اتو كرده ميپوشم
مطلب کامل
نقد داستان "یک داستان کوتاه عاشقانه" در ششمین نشست داستانخوانی والس
در این داستان نکته جالب همجنسی و تناسخ موضوع و روایت است. مرگ معماست و ساختار روایت این قصه هم معمایی است. این تجانس مفهومی به نظر من جالب است. مساله عدم قطعیت مساله دیگری است که در اینجا مطرح میشود. زندگی با تمام اجزایش یک هزارتوی پر از معماست که میشود آن را به بازی گرفت. راوی خودش وارد یک بازی میشود و این از لحن و زبان سرخوشانه راوی معلوم است. به اعتقاد من نویسنده ـ راوی در این کار تزی ارائه میدهد و آن برخورد شوخیآمیز با موضوع مرگ است، حتی پس از مرگ و این بازی را میتوان تا بینهایت ادامه داد.
مطلب کامل
دربارهی نوشتن برای هیچ کس
داریوش معمار
مجموعهی "روز جهانی پارک شهر و زبالهدانی" تلاشی است برای شرح ممنوعیتها در روابط اجتماعی، سیاسی و معیشتی مردم در دورهای خاص و رد و تایید یک نظام سیاسی و اجتماعی. معمولا زمانی که ما برای داستانهایمان فضایی را انتخاب میکنیم که در آن قرار است نظری قاطعانه بر علیه یک رخداد یا محیط و فضای حاکم بر آن صادر شود، به جهت آن که امکانات و دیگر خصلتهای نوشته در سطح حداقل خود همچنان فعال بمانند هم زمان با اعتبار و قطعیت طرح موجود به کمک جریانهای دیگر و پرداختن به حاشیهها برخورد کرده و روندی چند وجهی را انتخاب میکنیم که مرتب ما را در حین این حرکت جابهجا میکند.
مطلب کامل
نقد داستان "مهریه عندالمطالبه است" در پنجمین نشست داستانخوانی والس
میخواهم به نکتهای در رابطه با رئالیسم جادویی اشاره کنم. خیلیها میگویند - درست یا غلط - ساعدی پیش از آمریکای لاتینیها در عزاداران بیل رئالیسم جادویی را ایجاد کرده. در صد سال تنهایی به بارانی یازده ساله اشاره میشود که در ماکاندو میبارد. شما را ارجاع میدهم به صفحه اول خاطرات پابلو نرودا که میگوید من از سرزمینی میآیم که در آن گاه باران سالها لاینقطع میبارد. این واقعیت جادویی نیست. این واقعیت زندگی اوست. در عزاداران بیل هم واقعیت جادویی نیست. بلکه واقعیت روستایی است که ساعدی دیده و تعریف میکند. من معتقدم اصطلاح رئالیسم جادویی را غربیها ابداع کردهاند که در سرزمینشان باران نمیآمده برای همین جادو بوده.
مطلب کامل
نقد داستان "کولونوستومی" در دومین نشست داستانخوانی والس
دومین نشست داستانخوانی والس برگزار شد.این نشست در روز یکشنبه چهار آذرماه سال جاری برگزار شد. در این نشست داستان کولونوستومی نوشته محسن فرجی نقد شد. آن چه در پی میآید گزیدهای از مباحثی مطرح شده این نشست است.
قصههای فرجی، قصههای جنگ نیستند. قصههایی که تبعات و درد ناشی از جنگ را میگویند، قصههای جنگ نیستند؛ قصههای ضد جنگند... از طرفی بحث مردمی شدن هم بحث بیهودهای است. کدام کشاورز کدام دهقان میرود کلیدر بخواند. مساله فقر در داستانهای ما زیاد مطرح شده اما جهل را کسی ننوشته. بهجز ساعدی و چوبک کسی از جهل نگفته...
مطلب کامل
تقابل آشكار عين و ذهن
رسول عبدالمحمدي
وضوح انديشه ي نويسنده در داستان "تجاوز قانوني" بيش از ساير داستان هاي اين مجموعه است. نويسنده در متن خودِ داستان بارها به مفهوم دموكراسي و استفاده ي سلطه گرانه از اين مفهوم اشاره مي كند. با يك بار خواندن داستان مقصود نويسنده كاملا آشكار مي شود. اين داستان را مي توان داستاني كاملا مفهوم گرا دانست يا به عبارتي داستاني متعهد. عناصر ماديِ استفاده شده در داستان يا به عبارتي عناصر عيني اي كه ساختمان داستان را شكل مي دهند، برساخته از رويدادهاي عادي زندگي هستند؛ ولي آنچه آشكارا اين داستان را از ساحت واقع گرايانه جدا مي سازد منطق رويدادهاست. منطق رويدادهاي اين داستان با منطق رويدادهاي دنياي واقعي سازگاري ندارد.
مطلب کامل
شعر زنانه ، شعر پسا استعماری
علیرضا بهنام
اصطلاح ادبیات زنانه نخست به شکل توسط هلن سیسو نویسنده و زبان شناس فرانسوی در سال 1974 در کتاب ضمایر شخصی در توصیف نوعی از ادبیات به کار رفت که مانند موجودیت زن آزاد و رها باشد و هژمونی قدرت را بازنمایی نکند.
او ادبیات متعارف مدرن را از جهت آن که با تاکید بیش از حد به ساختارهای همبسته و کانونی همواره درجهت قدرت بخشیدن به هژمونی قدرت کلام مردانه مورد استفاده قرار گرفته بودند به شکلی استعاری به قضیب تشبیه کرده و در برابر آن راه برقراری عدالت جنسیتی در نوشتار و سخن فلسفی را گریز از روایت کانونی و توجه هم ارز به اموری دانست که در عرف سخن مدرن «حاشیهای» و حتا مبتذل شناخته می شدند.
مطلب کامل
از تريسترام شندي تا دايي جان ناپلئون (گفتگو با ابراهيم يونسي)
سعید طباطبایی
در زندان دستيابي به اين كتاب ميسر نبود، با واسطه خانوادهها و دوستان با بيرون تماس گرفتم.چيزي دستگيرم نشد. با واسطة زندهياد سياوش كسرايي كه مرتب به ديدار دوستان زنداني ميآمد كوششي كردم، كه باز به جايي نرسيد.«كسي» نام تريسترام شندي را نشنيده بود! يادم هست همين اواخر هم، در جريان ختم زنده ياد مهدي اخوان ثالث با جناب احمد محمود، نويسنده، و جمعي ديگر از دوستان اهل قلم بر پلههاي مسجد ايستاده بوديم كه يكي از دوستان پرسيد چه ميكني؟ به چه مشغولي؟ گفتم دارم تريسترام شندي را ترجمه ميكنم، از استرن. گفت: «اشترن» به گمان اينكه نويسنده آلماني است. پيدا بود چنين نامي به گوشش نخورده. مابقي دوستان حاضر هم اظهاري نكردند در حالي كه چهل سالي از سال 37 گذشته بود! به هر حال گذشت… از زندان درآمدم… طبعاً كتاب ميخواندم، در كتابها اغلب به لفظ « شنديسم» و تريسترام شندي برميخوردم، و كم كم ديدم كه عجب... نويسنده گويا به قول يكي از دوستان از «مشاهير گمنام» است.
مطلب کامل
نقد داستان "رفاقت" در دومین نشست داستانخوانی والس
چندی پیش والس تصمیم گرفت با دعوت از برخی چهرههای فعال ادبیات امروز ایران نشستهایی را با هدف داستان خوانی و نقد جدی داستانهای خوانده شده برگزار کند. قصد است در این نشستها در کنار داستانخوانی مباحث روز ادبیات مورد بحث و بررسی قرار گیرد. اولین نشست از این مجموعه در روز چهارشنبه 23 آبان ماه سال جاری برگزار شد. در این نشست داستان رفاقت نوشته میترا الیاتی خوانده و سپس نقد شد. آن چه در پی میآید گزارشی از این نشست است.
مطلب کامل
نمایهای از کنجهای فراموش شده
مهری جعفری
آنچه مسلم بهنظر میرسد شعر به عنوان یک ژانر ادبی،در مقایسه با نثر، از امکانات کمی برای ابراز شگرد چندآوایگی برخوردار است؛ چرا که درواقع ژانری است که در آن قصد پدیدآورنده برای سرودن شعر و لذت او از سرودن آن، به درک و لذت مخاطب پیشی میگیرد و بهنوعی من منفرد سراینده خود را به مخاطب تحمیل میکند.
باختین ژانرهایی مثل شعر حماسی یا تغزلی را ژانرهایی نمونه برای تکگویی میداند؛ چرا که در آنها پدیدآورنده قدرت آن را دارد که بهطور مستقیم دیدگاه خود را از حقیقت بیان کند و درنتیجه او معنای بالقوه متن را محدود میکند. او چند آوایگی را مختص ویژگی نثر ادبی میداند.
مطلب کامل
مصاحبه منتشر نشدهای با صادق هدایت
مهدی عاطفراد
روز یازدهم آذر سال ١٣٢٩، درست یک روز پیش از آخرین سفر هدایت به اروپا، خبرنگار گمنامیکی از نشریات تهران، مصاحبهای با صادق هدایت انجام داد. فردای آن روز، صادق هدایت به اروپا رفت و چند ماه بعد، در فروردین سال ١٣٣٠، در پاریس خودش را کشت.یک هفته پس از سفر هدایت به اروپا، نشریهای که خبرنگار برای آن کار میکرد و مصاحبه را هم برای انتشار در آن انجام داده بود، توقیف شد و خبرنگار بخت برگشته نتوانست مصاحبهاش را در آن به چاپ برساند. بیکاری، بیپولی، ناامیدی نسبت به آینده و سرخوردگی از زندگی سبب شد که آن خبرنگار بینوا، چند هفته زودتر از صادق هدایت، بر او پیشدستی کند. او در شهر اصفهان، خودش را از روی سی و سه پل، به زاینده رود انداخت و در امواج خروشان آن غرق شد. به این ترتیب مصاحبهی آن خبرنگار ناکام تا به امروز منتشر نشده ماند.
مطلب کامل
روایت انسان در «من عیسیبن خودم»
عباس منصوران
آینه نماد فلسفی– اسطورهای نقد انسان در درازنای تاریخ، زلالی روشنایی آور، هم یگانگی و به کرشمهی زبان ِِ افلاتونی هم داستان دوگانگی صورت یا مُثل است با سایهی «واقعیت مجازی» موجود.
آینه باتابِ نمادهای ناهمگرای ماست که باید این- همانی ِما باشد. گفت و گوی ما و آینه، داستان تضاد انسان بیگانه از خویش ِ این دوران با انسان نوعی ِ در درازای تاریخ را میسراید.
و از آن هنگام که برای نخستین بار در تاریخ، برخی مالک همه چیز از جمله انسان شدند و انسان از طبیعت جدا شد این قصه جاریست.
این دیالوگ، نقد یک مسخ اجباریست که تقدیر نیست، هرچند به «منطق» داغ و درفش و دوزخ، تقدیرش میسازند؛ اما دترمینیسمی مادی تاریخی و تعیّنی نسبیست که باید به تمام ارزشهای انسانیاش بازگردد و دست یابد؛ زیرا که در این بازار مکاره، آدمی به وارونهی خویش و بیگانه از خویشتن گردانیده شده است.
مطلب کامل
متن همه چیز است مثل هیچ چیز
حسین رسول زاده
در فاصله بين نوگرايي كلاسيك تا پسانوگرايي كلاسيك، متن از پژواك واقع جويانه ي واقعيت به نوواقعي خرسند فراروئيد؛ به گونه اي كه امروزه، خودبسندگي متن هم چون يافتاري پسانوگرايانه به امري بديهي- و حتا يقيني- مبدل شده است. از اين منظر متن، محصول واقعيت هاي خارجي نيست بلكه آفريده اي مستقل است كه به قول رولان بارت در برابر فروكاهش خود به مجموعه اي از ايجاد كننده هاي اجتماعي-تاريخي مقاومت مي كند. در چنين رويكردي بي آنكه هرگز تعريفي از متن، ارائه شود- زيرا متن از تعاريف مي گريزد- آن را هم چون گسستي از واقعيت توصيف كرده اند. اما مگر واقعيني هم چون وجود دارد؟ پسانوگرايي، پيش تر واقعيت را كشته است و ديگر نمي تواند متن را چونان گسستي از واقعيت- واقعيتي كه وجود ندارد- توصيف كند. براستي واقعيت كدام است و متن، گسست از كدام واقعيت پيش موجود است؟
مطلب کامل
وقتی طوطيان هند شكر شكن شدند
پاكسيما مجوّزی
مردم ايران و هند در طول تاريخ، پيش از ورود اقوام آريایی به فلات ايران و سرزمين هندوستان با يكديگر آمد و شد داشتهاند. از كشف آثار باستانی در اراضی مرتفع بلوچستان گرفته تا نشانههايی از دوره مادها و هخامنشيان اين ارتباط به چشم میخورد. در دوره هخامنشيان، قلمرو سلطنت داريوش كبير تا پنجاب گسترش يافت و صنعتگران و پيشهوران و بازرگانان در اين دوره از ايران به هند و از هند به ايران رفت و آمد میكردند. در دوره اشكانيان نواحی غرب پنجاب نیز ضميمه قلمرو پادشاهی مهرداد اول شد و در عصر ساسانی رواج خنياگری و وجود موسيقیدانانی چون باربد و نكيسا شاهد وجود داشتن شعر و سرود در آن دوران بوده است و سرود مانوان نمونه شعر قديم دينی و عرفانی آن روزگار محسوب میشود.
مطلب کامل
رویکرد متن به حقیقت
میثم ریاحی
" افلاطون " مُعتقد است که واقعیت در مرتبه یِ پایین تری نسبت به حقیقت قرار دارد . یعنی از این نگاه باید واقعیت را پشتِ سر گذاشت تا حقیقت - خود - را در برابر آنچه هستیم به نمایش گذارد .
بنابراین می توان شعر را حقیقتِ واقعیتی انکار شده دانست . حقیقتِ واقعیتِ جهانِ فرا واقعیت.
در خوانش شعرهای " آسانسور " ، " یا مُجیب " و " عاشقانه یِ عَرفات " می توان به میزان قابل توجه ای پرواز از واقعیت به حقیقت را نظاره گر بود و در ساحتِ کلمه از آنیاتِ شاعر به لایزالِ حقیقتِ انکار ناشدنیِ متن رسید .
مطلب کامل
شبی از شبهای زمستان یک "اولیپی"
ترجمه:خجسته کیهان
ایتالو کالوینو روزی در نوامبر 1972 برای صرف ناهار و یک نشست "اولیپی" به منزل فرانسوا لولیونه رفت. به عنوان "مهمان افتخاری" دعوت شده و ریموند کنو که آغازگر ایدهی این نشستها بود از او دعوت کرده بود. گفتههای آن روز در خاطر شرکتکنندگان باقی ماند؛ کالوینو مدتی دربارهی پروژه یک رمان سخن گفت که قرار بود "رازهای خانهی نفرت انگیر" نامیده شود: چهار پرسوناژ فاسد و مخرب خود را برای ارتکاب دوازده جنایت آماده میکردند و خواننده باید حدس میزد کدامیک مرتکب کدام جنایت شدهاند؛ سپس ژرژ پرک نیز خطوط اصلی پروژهی مورد نظر خود را بیان کرد، همان رمانی که شش سال بعد زیر عنوان "کاربرد زندگی" منتشر شد.
در فوریه 1973 گروه اولیپو با شور و اشتیاق ایتالو کالوینو را به عنوان "عضو بیگانه" پذیرفت.
مطلب کامل
راه و رسم راستين رستگارى از چشم يك نويسنده
فتحالله بىنياز
يكى از نويسندگان يهودىتبار آمريكا كه هيچگاه به صهيونيسم روى خوش نداد و سخت مورد احترام روشنفكران مسيحى، مسلمان، سوسياليست، سياهپوست و حتى كمونيست و راستگراى جهان بود، “برنارد مالامورد” بود كه در 1914 به دنيا آمد و در 1986 از دنيا رفت. در يكى از مصاحبههايش خواندم كه كار من وقف انسان است و اين، شرط اصلى هر اثر هنرى است. اگر به انسان احترام نمىگذاريد، به كار من هم نمىتوانيد احترام بگذاريد.” وقتى اين گفته با داستان كوتاه او بهنام “بشكه جادو” - كه در كشور ما در كتاب “مرگ در جنگل و بيست و پنج داستان ديگر” به چاپ رسيد - كنار هم گذاشته مىشوند، خواننده نهتنها تا مدتها تحت داستان قرار مىگيرد، بلكه پىمىبرد كه اين نويسنده كمادعا و آرام، شعار نداده و او بهراستى يك انسان نوعدوست بوده است.
مطلب کامل
نثري به تمام معنا شاعرانه
سپيده جديري
شخصيت ها با كامل شدنِ تدريجِی يك جدول پرداخته مي شوند كه واژه هايي كه در آن قرار مي گيرد از ذهنيت و روحيات هر يك از آنها حين پر كردن جدول پرده بر مي دارد يا شايد از پيامي كه قرار است به طرف مقابل انتقال دهد. البته از نگاه خواننده اين بيشتر در مورد شخصيت پنهان (دختر) صادق است كه متن ايميل هاي او را در داستان نمي بينيم. اين گونه است كه احساسات، روحيات و ذهنيت شخصيت مرد را از ايميل هايش در مي يابيم -كه همان شرح افقي جدول است- و در مورد دختر تنها از چند كلمه اي كه در عموديِ جدول مي گذارد و يا تك پيام هاي احتمالي كه مرد در پاسخ هايش به آنها اشاره مي كند.
مطلب کامل
نگاهى به سرگذشت «آرتور گوردن پيم» تنها رمان ادگار آلنپو
فتحالله بىنياز
بعد از لارنس استرن خالق «تريسترام شندى»، اولين كسى كه از روشهاى متعارف دوران خود فراتر رفت و پا را از حد و اندازه تخيل معمول و كلاسيك بيرون گذاشت، بىترديد ادگار آلنپو بود كه بعدها نويسندگان بزرگى مثل چخوف، داستايفسكى، آندريف، هربرت جرج ولز، كافكا، جيمز جويس، هرمان هسه، آندره ژيد، رابرت لوئىاستيونس، ويليام فاكنر و بهميزان زيادى خورخه لوئيس بورخس و گابريل گارسيا ماركز تحت تأثيرش قرار گرفتند. اگر منتقدين، و حتى خوانندگان حرفهاى داستان، با دقت و كنكاش بيشترى در آثار شگرف« بورخس» تفحص كنند، بهخوبى رد پاى «پو» را مىبينند، مىبويند، لمس مىكنند، مىشنوند و مىچشند.
مطلب کامل
پسامدرن، فراروی از ژانر ادبی
علیاصغر حسینیخواه
سهگانهی نیویورك شامل سه رمان شهر شیشهای، ارواح و اتاق در بسته اثر پل استر نویسندهی پست مدرن امریكا (نشر افق، ترجمهی شهرزاد لولاچی و خجسته كیهان) كتابی است كه در ژانر پلیسی نگاشته شده است. مخاطب این آثار با جذابیتهای به ظاهر مبتذل این ژانر، همراه شخصیت جوینده در دنیای مجهولی درگیر میشود و سپس شاهد فراروی نویسنده از ژانر موجود میشود. فضای روزمرهی رمانها تبدیل به فضایی ویژه و فلسفی میشود. معلولهای ابتدایی و روزمره در متن، تبدیل به معلولهایی كلیتر و عمیقتر میشوند.
در رمان ارواح كه پاراگراف اول آن خبر از فضای ویژهی رمان میدهد با چنین جملاتی روبرو هستیم. «پیش از همه آبی بود. بعد سفید آمد و بعد سیاه. و قبل از آغاز قهوهای بود. قهوهای او را نزد خود آورد قهوهای راه و چاه را نشان داد...»
مطلب کامل
نقدی بر داستان چشمهای دکمهای من
علي خانمرادي
داستان اگر چه سروده نشده است اما به نوعی با شعر آمیختگی انکار ناپذیری دارد در واقع می توان گفت توافق شعر و داستان در این ژانر کوتاه داستانی ، به عبارتی داستانسروده ای را به منصه ی ظهور گذاشته است که مخاطب را در دو لذت مقارن و البته متفاوت مختار می دارد.
سعی بیژن نجدی در این رابطه تنها به چشم های دکمه ای من محدود نمی شود. این شاعر و نویسنده ارزنده در دیگر آثار خود و از جمله داستان های کوتاه همین مجموعه (یوزپلنگانی که با من دویده اند) لحظه های ناب زندگی را کشف و با تعابیر ظریف شاعرانه به مخاطب اهدا کرده است و این اثر سند مخالفتی ست که فراروی منتقدین تلفیق گونه های ادبی قرار می گیرد و آیا همین منتقدین (یوزپلنگانی که با من دویده اند) را تحسین نکرده اند؟
مطلب کامل
رنسانسي برای مطالعات احساسي
فابيان کاسنر - برگردان: رباب محب
«مادام بوواری - منم.» جمله ای است که فلوبر اغلب از زبان زن قهرمان کتابش به زبان مي آورد. او زن خانه داری است که به مطالعه کردن علاقه زياد دارد و درست به همين لحاظ همه چيز زندگي اش را از دست رفته مي يابد. شيوه نگاه فلوبر به ادبيات خاص ِ او نيست. گوته پس از انتشار اولين اثرش دچاراين نگراني شد که مبادا خواننده اش خود را در شخصيت اول کتاب بازيابد و دست به خودکشي بزند. اما روزگار به ما نشان داد که ترس گوته مبالغه آميز و بي دليل بوده است.
سال 1774 - سال انتشار « رنج ورتر جوان » را مي توان سال اپيدمي خودکشي ناميد. « تب ِ ورتر» تهديد بزرگي برای سلامت مردم محسوب مي شد ، تا آنجا که حاکم مان ليپ زيک نه تنها کتاب خواندن ، بلکه پوشيدن پالتوی زرد رنگ را نيز ممنوع کردند .
مطلب کامل
کافکا از تنهایی تا رهایی
جواد لگزیان
چهره واقعی کافکا کدام است؟ آیا او داستاننویسی منزوی با ذهنی سراسر تیره و بدبین بود؟ فرانتس كافكا در محلهاي قديمي در پراگ در سوم ژوئيه 1883ديده به جهان گشود.از نخستين روزي كه فرانتس گام به دبستان گذاشت يعني 16 سپتامبر 1889 در راه مدرسه آنگونه كه بعدها در نامهاي به دوستش ميلنا جسينكا نوشت با چشمان هوشيارش جهان بيرون از خانه را زير نظرگرفت؛ جهاني كه او بعدها آن را مورد نقدي انديشمندانه قرار داد. كافكا در دوران دبيرستان به مطالعة آثار سورن كه ير كه گور و اسپينوزا پرداخت و با وجود فضاي متحجر و خشك مدارس سختگير چكسلواكي قرن نوزدهم كه زير تسلط اتريش قرار داشت به آزاد انديشي روي آورد و با ميخكي سرخ به گوشه كت خود برخلاف تفكر رايج روياي دنياي ديگري را در سر پروراند.
مطلب کامل
تكامل تاريخي زبان فارسي
رسول عبدالمحمدي
مكانيزمهايي كه در روند تاريخي تكامل يك زبان خود را نشان ميدهند پيچيده و جالب توجه هستند. به عنوان مثال در روند تاريخي زبان فارسي و آنگونه كه در شعر فارسي بروز پيدا كرده ميتوان اين مكانيزمها را شاهد بود:
- در برهههاي زماني گوناگون و با توجه به تجربيات زباني و ذهني هر قومي شاهد حوالتهاي زباني مختلفي در آن قوم ميتوان بود.
- حوالتهاي زباني اي كه همزمان با انكشاف هستي توسط قومي خاص صورت ميپذيرد منجر به آفرينش تفكر آن قوم ميشود. با توجه به اينكه انكشاف هستي، همان فرايند فهم و فرايند فهم، همان زبان ميباشد.
مطلب کامل
چرا جايزه نوبل به فرويد تعلق نگرفت؟
نيلس ويک لُوند- برگردان : رباب محب
سال هزارو نهصد و چهل ميلادی نقطه عطف زندگي زيگمون فرويد بود. او در اين سال به آتن سفر کرد تا آکروپليس را از نزديک ببيند. فرويد با وجوديکه از دوران مدرسه با نام و تاريخ آکروپليس آشنا بود ، اما با ديدن آکروپليس دچار شگفتي شده و گفت : " دقيقأ شکل هماني است که در مدرسه خوانده ام. اين واقعأ وجود دارد". شايد هنگام ديدن آثار تاريخي ِ چون اهرام ثلاثه ، برج ايفل يا تاج محل و غيره چنين حسي به همه ما بدست دهد، اما آنچه اينجا حائژ اهمييت است تأمل و بازگشت فرويد به خود و انديشه خود است. او پس ازگذران سي و دو سال از سفرش به آتن در سال 1936 با نوشتن مقاله ای زيبا اين خاطره را زنده کرده و به ترجمان و تفسير احساسش مي پردازد. فرويد ميان ِ آنچه که در ذهنش غير واقعي مي نمود - يعني آکروپليس و زندگي کاري اش و آن واقعيتي که او را به " آن راه دورها " کشيد ، مثل پيشي گرفتنش از پدر تني اش که به يکسری عکس العمل های روحي – رواني انجاميد ، رابطه ای تنگاتنک مي بيند .
مطلب کامل
میلان کوندرا
منصوره اشرافي
فلسفه و ادبيات پيوند های نامرئی و جدايی ناپذير با هم داشته و دارندو اين پيوند ها زمانی پر رنگ و گاهی اوقات بسيار کم رنگ رخ می نمايند .هميشه هر نوشته ادبی حتی مبتذل ترين آنها در ذات خود مروج ايده و نظر خاصی می تواند باشد و چه بسا می توان گفت ادبيات گاه آگاهانه و زمانی نا آگاهانه در خدمت فلسفه بوده است.نويسندگان و شاعران صاحب اندیشه در واقع فيلسوفانی بزرگ و یا کوچک هستند که برای ترويج نظريات خود به آ ن رنگ و لعاب دلپذير و مطلوبی می دهند؛در واقع به طور غير مستقيم آن را بيان مي کنند.و در این میان کوندرا را می توان جزو فلاسفه ای دانست که حرفی برای گفتن دارند.
مطلب کامل
وقتي صداي معشوق غايب است
فرهاد حيدري گوران
چرا شعرهاي عاشقانه احمد شاملو چند صدايي نشده است؟ ترديدي نيست كه شاملو يكي از بزرگ ترين شاعران مدرنيست زبان فارسي به معناي اخص آن است. نوع مواجهه او با زبان و جهان نيز ناشي از ديدگاه مدرنيستي اش مي باشد.
بنابراين در صورت پذيرش اين انتقاد به شعر او، بايد از مؤلفه ها و عناصري پرسش كنيم كه نوع شعر شاملويي را پديد آورده و نمايندگي كرده است. براي كسي كه نافي مدرنيسم و شواهد و ظواهر فرهنگي ،سياسي ،اجتماعي و ... آن است در بازخواني شعر شاملو پرسش هايي مطرح مي شود كه بيش تر خاستگاه هستي شناسي (ontologic) دارد. مثلاً آيا شاملو مصرف كننده زبان كهن فارسي و نشانه هاي آن بوده يا اين كه توانسته است قابليت ها و امكانات تاريخي زبان مادري اش را در گفت وگو با نشانه هاي معاصر آن باز صورت بندي كند؟
مطلب کامل
هستي نا آرام
ميثم رياحي
(بحثی کوتاه پیرامون ِواگذاری ِنگاه ناخودآگاه ِِآگاه صدای ِدوم)
کلمه کلمه در ابتدای مقاله چه می تواند باشد اصلن آیا شما با یک مقاله روبه رو هستید شما این متن را تا انتها پِی می گیرید آیا متن یک نگاهِ متفاوت را به شما خواهد داد.
نگاه سرچشمه یِ یک پرسش است و پرسش مُنجر به نگاه ِدیگری می شود . این پرسش نگاهِ اول را به یک گرداب دچار می کند، موجب تکامل وَ در نهایت نگاهِ دوم می گردد.
چشم ابزار نگاه است اما آیا این وسیله به تنهایی برای دیدن کافی ست لمس کردن را چگونه می بینید شنیدن را بوسیدن یا سخن گفتن را آیا انسان نمی تواند از ابزار های دیگری برای تکاملِ نگاه استفاده نماید .
نگاهِ اول در چشم رخ می دهد اما نگاهِ دوم در مجموع ِ یک انسان ؛ پس چشم نگاه می کند ، پرسش اتفاق می افتد و به دنبال آن نگاهِ دوم . اما پرسش از کجا صورت می پذیرد و ناخدایِ نگاهِ دوم چیست و یا کیست ...
مطلب کامل
نگرانی مردان از مطالعه زنان
لنا کُرِلند - برگردان: رباب محب
مریم مقدس در حال مطالعه کردن بود که پیام خدا دال ِبر مادر شدنش و تولد مسیح، توسط فرشته ای بر او نازل شد. این تصویر را ما در تابلوی «وحی» اثر سیمون مارتینی (1333 میلادی) که در یوفی سیر واقع در فلورانس نگاهداری می شود، می بینیم. حضرت مریم از دیدن فرشته دچار وحشت و ترس می شود. او خود را به عقب کشیده و عبای آبی خود را طوری محکم به دور خود می پیچد که انگار دارد به خود پناه می دهد، همزمان و در حالی که انگشت شستش را لای کتاب گذاشته که فراموش نکند تا چه صفحه ای خوانده است، با دست دیگرش کتاب را از نگاه فرشته پنهان می کند.
مطلب کامل
تير باران نشانه ها
عليرضا بهنام
سينما به عنوان يكي از مهم ترين شكل هاي ارتباط ديداري و شعر كه به باور بسياري از انديشمندان مهم ترين شكل ارتباط نوشتاري است در سال هاي اخير به گونه اي فزاينده به سوي تداخل و تعامل پيش رفته اند . در مجموعه شعري كه اينجا موضوع بحث ماست اين تداخل حوزه هاي نشانه شناختي به قدري ملموس است كه در بررسي نمي تواند از نظر دور بماند.
پيش از پرداختن به متن كتاب لازم است نشان بدهيم كه چنين ارتباطي به لحاظ نظري چطور مي تواند ساخته شود . به ديگر سخن محدوده ي تاثير پذيري و تاثير گذاري شعر و سينما را بايد بشناسيم تا بتوانيم درك روشني از چگونگي وقوع ان در اين اثر خاص به دست آوريم . تا پيش از اين تاريخ مطالعات نظري موجود به ويژه در زبان فارسي نتوانسته اند براي ما روشن كنند كه وقتي از تاثير سينما بر شعر سخن مي گوييم در واقع از چه سخن گفته ايم.
مطلب کامل
دانته و فيزيک الهي
يوهان گرندبری - برگردان : رباب محب
سفردانته (1265 – 1321 ) در " کمدی الهي" از جهنم آغاز مي شود. با عبور از کوه و جدا شدن روح از بدن مرده ادامه مي يابد و در بهشت به پايان مي رسد. راهبر دانته شاعر رومي ور جيليوس و تعدادی از شخصيت های تاريخي آن زمان هستند. تا کنون صدها کتاب در باره " کمدی الهي" به زبان های مختلف نوشته شده است و در آينده نيز يقينأ نوشته خواهد شد. دليل جاودانگي ِ " کمدی الهي" ابعاد وسيع آن ، از جمله بُعد فيزيکي اش است . ناگفته نماند که وقتي صحبت بر سر علم فيزيک و بُعد فيزيکی" کمدی الهي" مي آيد منظور فيزيک رايج 1300 است.
مطلب کامل
«دازاين» ميان تولد و مرگ
مهري جعفري
برگزيدن نام «دازاين» براي يك كتاب شعر در ابتدا اين فكر را براي خواننده ايجاد ميكند كه شاعر پيش از عرضه شعرهايش براي خواننده، درصدد بيان نوعي از جهانبيني خود بوده تا در متن آن بتواند خودش را فرياد بزند و از هستي بگويد. هستي بهمفهومي كه هايدگر در كتاب «هستي و زمان» خود از آن سخن ميگويد و نام «دازاين» را در آنجا ميآورد.
Dasein مرکب از دو لغت آلمانی Da به معنای آنجا وSein به معنای هست است. عبارتي كه توانسته است بار معنايي بزرگي را به دوش بكشد كه هايدگر ميخواست با ايجاد آن، واقعبودگي انسان و ارتباط او با زمان، و تاريخشدگي و نهايتا آيندهسويي او را بيان كند و با توسل به اين معنا ناطق بودن و درنتيجه خصوصيت زباني او را بكاود.
مطلب کامل
بررسی عوامل جنسیتی در لیلی و مجنون (بر اساس خمسه نظامی)
الهه رهرونیا
رابطه جنسی بین لیلی و مجنون چنانچه از قصه پیدا است به خاطر فاصله میان آن دو هرگز به شکل فیزیکی اتفاق نمی افتد یا حد اقل به آن اشاره نمی شود. بلکه این رابطه بیشتر در قالب نمود های روانی و حالات جایگزینی که هر یک از دو پرسوناژ اصلی قصه مخصوصا پرسوناژ مجنون که بیشتر امر اتفاق در مورد او شکل می گیرد مصداق پیدا می کند.
این رابطه از زمانی آغاز می شود که قیس پسر رئیس قبیله بنی عامر که طبق روایات ابتدا عیار بوده و به سبب سخاوتش در بخشش اموال غارت شده از جانب افراد قبیله اش به ریاست برگزیده شده است عاشق لیلی دختر رئیس قبیله دیگری از اعراب می شود.
مطلب کامل
كتابي با نام «اطلس»
سعيد طباطبايي
بورخس درجايجاي اين كتاب سعي ميكند رابطهي از هم پاشيدهي تصوير را با واقعيت ابتدايي نشان دهد. دراولين بخش از اطلس كه «الههي گالي» نام دارد چنين مينويسد: «او بدون اساطير به سوي ما ميآيد، بياينكه كلمهاي از خود سخن بگويد. فقط با آن غريو گنگ نسلهاي مدفون ] با ما حرف ميزند [ او تصويري شكسته و مقدس است كه فقط تخيل كاهل ما ميتواند تنبلانه او را رقم زند هرگز ادعيهي پرستندگاناش را نخواهيم شنيد و دربارهي شعائرش چيزي نخواهيم دانست.» در اينجا الههاي باستاني وجود دارد قديميتر از روم و قيصر، امروزه در موزه بهسر ميبرد و رابطهاش را با واقعيت باستاني خود ازدست داده است. صرفاً تصويريست كه جز به خود، بر چيز ديگري دلالت نميكند. نشانهاي كه رابطهاش با مصداق بريده شده و اينك خود به تنهايي باقيست.
مطلب کامل
نگاهی به شعر چشمی در زخم ... از یداله رویایی
علی صیامی
آنقدر پیش را به پیش راندم
که هرچه پیش بود پس شد
و سپس، بی پس، افتاد
خدا, که می توانم آن را به همه ی "بکُن نکُن" های اخلاقی ِ عرفی و شرعی تعبیرش کنم, جایش را به احساس های ناب و طبیعی بشری می دهد. انسان طبیعی, با طبیعت خودش تنها می می ماند تا از بزرگترین موهبت طبیعی اش لذت ببرد. می دانیم که انسان, تنها جانداری است که رانه ی جنسی اش به فصلی از سال و یا ادای وظیفه ی تکاملی ِ تولید مثل محدود نیست.
مطلب کامل
خواننده پشت درهاي جهان متن
مهري جعفري
بي آنكه بتوانيم منكر شويم كه انتخاب يك واژه از ميان واژههاي معادل براي برگرداندن يك اثر به زباني ديگر خود نوعي تاويل مترجم از متن را نمايش ميدهد، اما اين امكان براي مترجم كمتر به رسميت شناخته ميشود كه در فرايند تبديل و در محدوده اين مجرا بتواند تاويلهاي ذهني خود را از عبارات و جملات جمعبندي كرده و ارايه دهد. دايره اين اختيارات براي مترجم تنگتر شده و به انتخاب واژگاني و تبديل اصطلاحات زباني اختصاص يافته. صرف درك معناي متن اصلي نيست كه لازم به نظر ميرسد بلكه توانايي استفاده از واژهها و اصطلاحات مطلوب متن اصلي و در عينحال مطلوب زباني كه متن به آن برگردانده ميشود نيز از اهميت بالايي برخوردار است.
مطلب کامل
من شعر «تصوير» احمدرضا احمدي را دوست دارم
خليل درمنكي
شعرهاي احمدرضا احمدي بي وزن اند. اما اگر در شعرهاي بي وزن شاملو گونهاي از ساختمان و قالب است. شعر احمدرضا احمدي شعري يك سر بي ساحتمان و بي قالب است. غالبا بي قالب است. قالب مقلوب قلب است. شعر احمد رضا احمدي شعر قلب است. در شعر احمدرضا احمدي سطرها كم تر يك انسجام با هم دارند. انسجام سطرها رها است. انسجام و سرانجام سطرها در رهايي است. سطرها به امر شاعرانه اشاره ميكنند. سطرها امر شاعرانه را اداره نميكنند. شاعري كه در پي ساخت و قالب است. امر شاعرانه را اداره ميكند و شعرش دايره اي است كه امر شاعرانه در آن دور ميزند و راهي به رهايي ندارد. بر عكس شعري كه غالبا در قالب مقلوب است. شعري كه از قلب است به امر شاعرانه اشاره ميكند و آن را ادا نمينمايد.
مطلب کامل
مصاحبه با ژوليا كريستوا
مصاحبهكننده: نينا زايوِنسيويك ـ مترجم: مهري جعفري
هميشه موجب تعجب صاحبنظران ميشود كه من موافقت خود را با يونانيان قديم اعلام ميكنم كه هنر را راهي براي رها شدن از احساسات قوي (مثل احساسات جنسي) و يا تطهير ميدانستند و من اضافه ميكنم كه اين شكل از جهت دادن انرژي (بلاخص انرژي جنسي) به سمت فعاليتهاي قابل قبول اجتماعي، بهخاطر وجود حريم خطكشي شده است و به عبارت دقيق كلمه، براي به عضويت اجتماع درآوردن افرادي است كه از طريق ضعفشان تشخيص داده ميشوند. اگر ما هنر معاصر را تجزيه و تحليل بكنيم به اين عقيده ميرسيم كه دو گونه از اين ضعف توسط هنرمندان معاصر مورد توجه قرار ميگيرد. ما از يك طرف انحراف جنسي را داريم كه شامل همه انواع انحرافات جنسي است. براي مطالعه اين تاثير، كافي است فقط كتابهاي معاصر را ورق بزنيم و يا خيلي ساده نگاهي به صفحات فرهنگي «ليبراسيون» بياندازيم كه نمايشهايي را براي ديدن مرور ميكند كه فرم و محتوي آنها بهطور معناداري براي اين وضعيتهاي مسلط به خدمت گرفته ميشود.
مطلب کامل
فرقِ خیلی دارد با کم (نقدی بر شعر پویا عزیزی)
سعید احمدزاده اردبیلی
اين نقد قرار نبود سرنوشتش اين باشد. قرار بود بدون هيچ عجله و شتابی و با حوصله علامت بوسه می بارد را دوباره بخوانم و از شعر پویا عزیزی بپرسم. حتا برای انتشارش هم عجله ای نداشتم يعنی نمی دانستم می خواهم بنویسمش يا بگذارم تا بعدها. برای كی اش را هنوز فرصت نكرده بودم در موردش فکر کنم. قرار بود نقدی باشد به اندازه ی خوانش من.اما از بد حادثه مثل همه ی چيزهای ديگر مثله شد. كدام مقصريم نمی دانم. چه چيز يا چيزهايی مقصرند به جز شتاب و كمبود وقت ،بی حوصلگی و بغض ، دوستی های نه چندان انديشيده و دشمنی های نه انديشيده تر ، بی اعتمادی های هولناك ، توقعات بيش از حد و زياده خواهی ها و كم دهی ها. نمی دانم چه عوامل ديگری دخيل بودند.
مطلب کامل
روابط شناسايي (نگاهي به زبان و روابط جنسيتي)
ميثم عليپور
انسان موجودي اجتماعي به شمار ميرود كه نياز دارد در جامعه خود را به ديگران معرفي كند كه اين امر مستلزم شناخت او از هستي و خويشتن است. شناختي كه انسان فاعل آن است و با اين حال به فعل شناختن تعلق دارد. در حقيقت انسان و شناخت رابطهاي دوسويه با هم دارند كه زمان آن را مشخص ميكند و به پيش ميبرد؛ انسان در يك واحد زماني، هستي را با دريافت نشانههايي كه در كنار هم و در امتداد هم قرار گرفتهاند مي شناسد.
مطلب کامل
رويكرد پديدار شناسانه به ادبيات
پل ريكور - ترجمه بابك احمدي
رسالت نخست رويكردي پديدارشناسانه به ادبيات، تعريف حدود ايدهي متن است. متن چيست؟ اين مسالهاي است كه پرسشهاي متعددي را پيش ميكشد.
مطلب کامل
انگشت دوم دستمان
مهدي پاك نهاد
شكل گيري رمان در غرب در سده هاي شانزدهم و هفدهم، پرسش از چيستي اين قالب ادبي را تا حدودي روشن مي سازد. رمان، به عنوان فرم و ساختاري تازه در ادبيات از عمري كمتر از چهار سده برخوردار است.
مطلب کامل
سرايت در آينه انديشه يوناني
سعيد طباطبايي
سرايت همان اندازه كه ناشناخته است در انديشهي فلاسفه نيز مستتر است. در انديشهي فلاسفه از يونان باستان گرفته تا امروزيان ميتوان گشت و رگههاي از آن را در جاي جاي انديشه بشري يافت.
مطلب کامل
جنس سرايت و تسري خواننده به جهان متن
ايليا فرنوش
اين هفته در بحث سرايت كه چندي است والس مبتلا به آن است؛ ميخواهم سوالي را پي بريزم و به اين الگو اشاره دارم كه سرايت كه چون انتقال ويروس بيماري از تني (متن) به تني ديگر (مخاطب) است آيا واژگاني و كلامي است يا از جنسي به غير از اين؟
مطلب کامل
مفهوم سرايت
مهدي پاكنهاد
مجموعه مقالاتي كه طي هفتههاي گذشته، محور بخش نظريه و نقد وبلاگ قرار گرفتند، در تلاش براي تقرير و بسط مفهومي تحت عنوان «سرايت» بودند.
مطلب کامل
آنچه ما ادبيات مي ناميم
هانس گئورگ گادامر
آنچه ما ادبيات مي ناميم نه با بازگشت به زمان گذشته، يعني زمان پيدايش آن، بل با شركت فعال و سازنده در آنچه امروز گفتني ست درك مي شود.
مطلب کامل
سرايت يا انتقال بيواسطه
سعيد طباطبايي
در بخش پيشين اين مقاله كه هفته پيش منتشر شد ابتدا مبحث دلالت را گشوديم و تشريح كرديم كه تاكنون دلالت تنها شيوهي شناخته شدهي ارتباطي بوده است.
مطلب کامل
دلالت يا انتقال با واسطه
سعيد طباطبايي
تاكنون هر جا سخن از ارتباط بوده است دلالت را به عنوان تنها شيوه و روش ممكن مد نظر قرار دادهاند و به تحليل اجزاء آن پرداختهاند.
مطلب کامل
دگرگون شدن، بخار شدن، محو شدن
ژان بودریار _ ترجمه: مانی حقيقی
آنچه باقي مي ماند بسيار ناچيز تر از آن است كه بخواهيم اقرار كنيم. ظاهرا همه نظام هاي ارزش ها در حال فروپاشيدن اند.
مطلب کامل
پيش درآمدی بر مفهوم سرايت
مهدي پاك نهاد
فرايند خوانش متن، نيازمند خوانشي مجدد است. نظام دلالي خوانش كه همچنان مهم ترين اصول خود را مديون آراء سوسور و تمايزهاي زبان شناختي اوست، تبديل به اسطوره اي فاقد كاركرد شده. اسطوره اي كه ديگر قادر نيست همچون روايتي اعظم، همه سويه هاي خوانش متن را تحت الشعاع خود قرار دهد و از همين رو، به ناگزير، به ايدئولوژي سركوبگري بدل شده كه استثمار متون تنها كاركرد ملموس آن است.
خوانش متن نيازمند تحولي بنيادي است. تحولي كه از اساس، اصول پيشيني نظام خوانش دلالي را زير سؤال برده و امكانات تازه اي را پيشنهاد دهد.
مطلب کامل
از جهان ِ متن تا متن ِ جهان
احسان هاشمي
زبان هم به مثابه جهان و هم به مثابه مرزهای جغرافيايی آن است. تقويم تبعيد، سنگ آفتاب، سفر به انتهای شب و پدرو پارامو در حقيقت بيانگر جهان سوبژکتيو ريتسوس ، پاز، سلين و خوان رولفو هستند.
مطلب کامل
كتابِ عصر برانگيختگى
سعيد طباطبايى
مىدانيم كتاب و زبان هميشه حاملان فرهنگ بودهاند. پاسداران فسونگرى كه به ارادهى شبان (اشاره به مرد سياسى) زمان را در خود تداوم مىبخشند.
مطلب کامل
ادبيات جهانی شده
مهدي پاكنهاد
جهاني شدن حاوي مضموني دوپهلوست. اين دوگانگي بيش از آنكه برخاسته از تناقضات موجود در جهان امروز باشد، ناشي از ماهيت اين رخداد است. به عبارتي، دوگانگي، جزئي از مضمون دروني جهاني شدن و وابسته به ذات آن است.
مطلب کامل
جهان سوژه است ابژه نيست.
حجت بداغی
يک انگليسی به نيويورک میرود. گدايی از او مسئلت میکند. انگليسی میگويد: من نه از کسی قرض میگيرم نه به کسی قرض میدهم.<شکسپير> گدا چپ چپ نگاهش میکند میگويد: فاک يو. <آرتور ميلر>
مطلب کامل
جهاني شدن
مهري جعفري
ظهور همزمان وجود و هستي دروني یک فرد و جهان پيراموناش به تضاد و تقابل دوگانه در ذهن میانجامد. وقتي اين ظهور دوگانه را در مورد هر كليت داراي هويت و معطوف به خود در نظر بگيريم لايههايي از بحث جهاني شدن گشوده ميشود.
مطلب کامل
جهانی شدن
حجت بداغی
جهان در ذات بودنش از جغرافياهای متعدد و متنوعی تشکيل شده است. و در نهايت وقتی که میگوييم جهان کلمه دلالت بر جغرافيا میکند. حالا با احتساب اين موضوع جهانی شدن چيست؟
مطلب کامل
سر آغازی بر نظريه و نقد
مهدی پاکنهاد
ادبيات در حال افول است. اين عارضهاي است كه جهان امروز ما بدان دچار شده. ادبيات امروز، با دور شدن از خاستگاههاي اوليهاش، آرام آرام به ابزاري جهت تفرج و تخليه و تفريح هر چه بيشتر مردم، يا به ماده خامي براي مصارف آزمايشگاهي اساتيد دانشگاهها بدل ميشود.
مطلب کامل
در ارتباط ارگانيكي با يك متن
مهري جعفري
در مجموعه اشعار «مرگ از مدام» چه بسا روايتهاي ساده، كه هم در عمق و هم در سطح سرودهها گسترده شده، ذهن مخاطب را در لايههايي با خود برده باشد؛ اما پس از خواندن همه شعرها، چنين بهنظر ميرسد كه با شعرهايي كاملا ساده رودررو نيستيم.
مطلب کامل
مخاطب در دايرهي گچی واژگان
مهري جعفري
آنچنان كه خانم نووتني ميگويد زبان در شعر تا آخرين حد گسترش مييابد و در بيش از يك سطح عمل ميكند. در چنين شرايطي است كه زبان ادبي ميشود. در كتاب «نيمهي من است كه ميسوزد» هركدام از آثار جهانهايي ميسازند متفاوت و متمايز از يكديگر كه در آنها اين بسط و گسترش زبان با عناصر متفاوت هر متن سازگار ميشود. عناصري كه درون هر متن گردآمدهاند و خود از دل زبان همان متن برخاستهاند.
مطلب کامل
روايتي …ناتمام ميماند.
سعيد طباطبايي
«نه!»كتاب پر حجم و طولانياي به نظر نميآيد،اما رمان را كه شروع ميكني:]«دوشيزه ناهيد اپوشه! آيا حاضريد شما را به عقد دائمي آقاي افشين غلام پور دربياورم؟»«نه!»طولاني به نظر ميآيد كه تصور كني هرگز صبح نخواهد شد بخصوص اگر فردا روز مهمي باشد اگر روز ازدواجت باشد اگر بخواهند تو را به ازدواج ديگري كسي كه نميخواهيش در بياورند يا فردا روز مقرري باشد كه پزشك معين كرده.
مطلب کامل
فراشد از كلام مقدس
سعيد طباطبايي
شرق و غرب با اين كه دو مفهوم زوال يافته اند ، اما هنوز نمي توان ناپديدي راستين شان را جشن گرفت و اين دوگانگي شرق و غرب به مفهومي زباني باز ميگردد ، نه صرفاً از اين رو كه كلمه هستند ، و بل از اين رو كه دو ساحت كلامي را سرچشمه هستند ،كلام مكتوب ، كلام شفاهي . در سنت ادبي مغرب زمين و در نزد فلاسفهي غرب ، كلام شفاهي از جايگاهي منحصر به فرد برخوردار است . محاكات افلاتون ، گفت و گويي شفاهي ست كه به كتاب بدل شده است : ايلياد و اوديسه و ديگر آثار كلاسيك ـ با تمام شأني كه مي توان برايشان قايل بود ـ متوني شسته رفته و خطاپذير هستند .
مطلب کامل
- استفاده از مطالب والس یا نقل آنها با ذکر منبع، یا لینک مستقیم امکانپذیر است.